Linh Nga Niê Kdăm
taytrung 4 tay trung quangcao1.gif Tây trung 1
1 2 3 4

TRẢI NGHIỆM CÙNG GỐM MNÔNG

Được viết bởi : Admin | Ngày 2015-02-05

Một lần đi khảo sát ghé qua buôn Yang Bắc, mua bộ ấm chén và nồi bằng gốm đen xinh xinh, rất lạ,ai thấy cũng tò mò hỏi , hỉnh mũi lên mà khoe “đó là gốm của người MNông”. Bảo tàng Đăk Lăk có giới thiệu “ Người Ê đê xưa cũng có làm gốm, nhưng thất truyền rồi, chỉ còn gốm MNông ở Lăk thôi” . Tôi nhớ có lần hỏi nghệ nhân dệt thổ cẩm Amis Dít ở buôn Kó Dhông “ Hồi xưa, chiếc nồi nhuộm vải mua ở đâu ”, chị ấy nói “ mua của người MNông” . Là biết vậy,chứ chưa nhìn thấy tận mắt cách làm bao giờ. May thay, mấy ngày nghỉ 30/4, Bảo tàng Đăk lăk đón nghệ nhân làm gốm từ huyện Lăk về , được trải nghiệm tạo nên những vật dụng sinh hoạt bằng gốm, thật thích thú.

                                                                Giã đất làm gốm

Đất làm gốm là một loại đất sét lấy từ ruộng ở Lak, không phải nơi nào cũng có. Đem nhồi nước cho kỹ, rồi bà con chỉ cho tôi cách dùng chày giã như giã gạo trên một đoạn gốc cây cưa phẳng. Sau đó nhồi bằng tay cho khối đất dẻo mịn, nhuyễn ra. Đến công đoạn tiếp theo thì tôi chịu, vì nắm đất chẳng theo ý mình, cứ méo xèo xẹo. Ấy thế mà nghệ nhân chỉ cần đi quanh  mấy vòng, hình dạng cái nồi  xinh xinh đã hiện ra rất đẹp và nhất  là tròn vành vạnh. 

                                                                Nặn nồi không bàn xoay

Khác với người Campuchia, đặt nắm đất lên một chiếc bàn, chân đạp cho bàn quay, hình thức nặn nồi đi vòng quanh không có bàn xoay này của người tộc MNông, rất giống với cách làm gốm của người Chăm ở thành phố Phan Rang. Sau khi thiết kế sản phẩm, họ  cũng đốt lộ thiên thế.

Những chiếc chén ăn cơm, nồi đất, chõ đồ xôi, nồi nhuộm vải lớn , tròn trịa. Đến chiếc ché “ Mẹ bồng con” rất cổ và rất quý trưng bày trong bảo tàng, các nghệ nhân Mnông cũng làm y hệt. Vậy mà ngày xưa loại ché này tuy bé, nhưng phải đổi bằng mấy con trâu đấy nhé. Những sản phẩm làm ra lần này chỉ để chào mời du khách làm quà lưu niệm, nên đều nho nhỏ, xinh xinh. Có cả mấy con voi, con trâu, amí Juel làm cho lũ trẻ con vây xung quanh rất dễ thương nữa.

                                                                   Sản phẩm chờ nung

Sản phẩm nặn xong, chuốt sơ cho bóng, mịn, phơi cho thật khô,rồi mới đem nung. ( tôi đặt sẵn nghệ nhân làm một chiếc ché mẹ bồng con rất nhỏ xinh, nhưng vì mới nặn xong chưa khô, nên không thể đem nung được, đành phải chọn một chiếc lớn hơn đặt vào “ lò” nung ). Một lớp trấu được trải lên mặt đất ở ngoài sân. Tiếp theo xếp một dọc những thanh tre khô. Rồi sau đó đặt các vật dụng đã nặn hoàn chỉnh lên . Nồi thì úp xuống, ché đặt nằm nghiêng. Xong xuôi thì chất củi xếp lớp ở xung quanh ( hoàn toàn bằng tre khô) dựng đứng, chụm đầu vào nhau.

           Nung lộ thiên

 Đến đây thì có chuyện, vì “cả lũ” xem ham quá, mang xuống đốt rất nhiều sản phẩm , nên củi hơi bị thiếu. Thế là đám trẻ con vừa được các nghệ nhân nặn cho con voi, con heo đất bỏ vào đống củi sắp nung gốm, háo hức rủ nhau chạy đi kiếm củi. Vài cành khô nữa được đưa đến bằng tay ôm, chân chạy, cả xe đạp 4 bánh của trẻ em cũng chở củi tới. Đủ rồi, đốt thôi ! Nắm cỏ khô ném vào, ngọn lửa bùng lên mỗi lúc một to, trông thật thú vị. Một du khách tò mò hỏi :

- Bao lâu thì xong bác?

- Khoảng một giờ .

Tuy nhiên, chưa đến một tiếng đồng hồ , khi đám củi tre đã cháy hết, chỉ còn những nắm tàn tro rủ xuống. ( lúc đầu mình thắc mắc : sao lại dùng củi tre. Sau mới hiểu ra, đó cũng là thời khắc xong một mẻ đốt “ lò gốm” ). Người phụ nữ MNông đổ bao trấu còn lại vùi từng hiện vật lấy trong đống tro vừa nung ra. Một lát sau lại gắp từ đống trấu ra ngoài sân cỏ, chờ cho khô hẳn. Công việc cuối cùng là trau chuốt cho những chiếc ché, tô, nồi…trơn láng.

                                                               Xong, nhưng chưa phải thành phẩm

Nghề làm gốm ở xã Yang Tao, huyện Lak đã có từ hàng trăm năm nay. Một thời gian gần như mất hẳn. Mấy năm gần đây, Giám đốc Lương Thanh Sơn ở Bảo tàng tỉnh được quỹ For tài trợ, đã giúp bà con khôi phục lại. Gần nhất, khi xây dựng quy hoạch Làng nghề nấu rượu men lá ở huyện Krông Năng, Sở Nông nghiệp & Phát triển nông thôn tỉnh, Công ty Thảo Nguyên Xanh đã đề nghị có sự kết nối giữa hai nghề ( làm vò đựng cho rượu) và kết nối tuyến du lịch Lăk nữa.

Hy vọng những việc trên nếu thực hiện được, không chỉ bảo tồn và phát huy được một di sản văn hóa vật thể quý giá, mà còn giúp bà con có thêm thu nhập trong xây dựng một vùng nông thôn mới. Còn tôi thì đã có một ngày thật tuyệt cú mèo luôn.!

 

 

[...]
Xem tiếp

Một số hình ảnh Tết Khơmer ở Sóc Trăng

Được viết bởi : Admin | Ngày 2015-18-04

Chùa Peng Sâm Rưt ở huyện Mỹ Tú

 

Lễ trao bình bát & phong sa di 

 

Lễ tắm Phật

 

Lễ cầu siêu cho cộng đồng

 

Núi cát trong huyền thoại " 1 ngàn ngọn núi"

 

Tưới nước cho mát mẻ tháp chứa di cốt tổ tiên

 

Dàn nhạc ngũ âm của nhà chùa

 

Tết Khơmer không thể thiếu bánh gừng

[...]
Xem tiếp

Ấm áp, thân thương quê chồng

Được viết bởi : Admin | Ngày 2015-18-04

Sáu năm trước, cháu ngoại đầu của chị gái chồng tui, xin mẹ cho đi tu. Thiệt tình hồi đó đang kỳ tuyển nghĩa vụ quân sự, nên tôi có thoáng nghĩ “ hay đó là kế của hai mẹ con” chăng ? ( Vì đi tu ở chùa với thanh thiếu niên Khơmer là chuyện thường, muốn nhập, muốn xuất lúc nào cũng được. Ngay ông xã tui, cũng như mọi đứa trẻ trai mới lớn khác, đều từng có thời gian từ 2-3 năm làm tiểu tập sự ở chùa liền kề tại ấp. Thời gian tập tu đó, không chỉ học giáo lý hướng thiện của nhà Phật, mà còn học chữ Khơmer, trước khi vô trường tiểu học ). Cháu rời vòng tay mẹ vô chùa được tiếp nhận ngay. Một năm sau về Sóc Trăng dự lễ Cho thnăm thơ may, đã là một ông lục có tương lai.

          5 năm rồi tui mới lại về Sóc Trăng dịp năm mới của người Khơmer. Sư Phi Long nay đã lên chức Tì Khieu, tu tại chùa Peng Sâm Rưc ở Giồng Chùa, quê chồng. Sau rất nhiều những hoạt động trong Tết, như thực hiện lễ “phong chức” sa di cho sư trẻ, tắm phật, cầu siêu…sư rất hoan hỉ khi được rảy nước thơm chúc phúc cho bà ngoại và vợ chồng tui. Ăn tết xong, sư sẽ đến chùa Xẻo Quýt ngồi thiền chừng 2 năm để đạt tới sự siêu thoát nào đó, rồi mới về lại chùa quê. Nghĩa là đã rất an lòng được gửi thân nơi cửa Phật. Âu đó cũng là phúc phận của dòng họ ?

Ấp Giồng Chùa sau năm năm trở lại, đã có nhiều đổi thay. Vẫn là chạy xe trên con đường beton dọc bờ kinh ngày ấy, nhưng tâm trí tui cứ bay lâng lâng như reo ca. Trước tiên là vì đường rợp cây xanh, khiến bóng râm tỏa suốt ba cây số dọc từ chùa về tới ấp. Gió mát lộng khiến không khí trong lành đến không nén được phải hít thật sâu vô lồng ngực. Vẫn còn đôi cây cầu khỉ để nhớ câu ca dân gian “ cầu tre lắt lẻo gập ghềnh khó đi”. Nhưng những cây cầu beton bền chắc đã lần lượt nối đôi bờ kinh, cho thày giáo cháu tui chạy xe máy từ ngôi trường bên kia dòng kinh rèn rẹt về  lối xóm. Bày vịt xiêm núc ních trắng toát xục giữa đám lục bình tím rịm trải đầy dòng kinh. Yên ả, thanh bình đến lạ.

Đường rợp bóng cây

Từ năm 2013, điện đã về thắp sáng toàn ấp. Cháu trai chồng tui khoe “ Hổng có mất tiền kéo đường dây đâu mợ. Nhà nước cho hết. Chỉ xài tháng bi nhiu, trả tiền bí nhiu thôi”. Điện thực sự đã góp phần đổi thay hình ảnh một miền nông thôn Khơmer mới ngày nào chỉ toàn những ngôi nhà vách, mái lá dừa trống huếch, phất phơ trong gió. Cả dòng họ Lý nhà chồng tui ở Giồng, tất tần tật đều đã xây nhà gạch. Nhà lá dừa chỉ còn là chái phụ, hay bếp chờ sửa.Chương trình tivi tiếng Khơmer vang vang trong gió mát rượi, đem “ cả thế giới đến ngôi nhà” của những người bà con trong dòng tộc tui. Như Cà Duộng, đứa cháu gái làm ăn giỏi nhất dòng họ - tui đã có lần viết bài cho tạp chí Dân tộc – ngôi nhà xây của Duộng đẹp nhất ấp – hồ hởi : “ tivi hướng dẫn mình mần ruộng, nuôi heo. Con thấy cả mợ trên đó nữa…(?)”.

Hồi năm 1976, lần đầu đưa con về quê chồng, tui sợ chết khiếp cái món chờ đêm tắm nước trên cây cầu bắc qua liếp. Bây giờ cả ấp vẫn còn những chum lớn chứa nước mưa để uống, nhưng đã có các giếng khoan dùng máy bơm đưa nước lên bể chứa.Có nhà tắm, nhà vệ sinh. Bếp nhà các cháu tui đều đã xử dụng ga để nấu ăn. Bắt cặp vịt xiêm nấu cháo đãi cậu mợ mà chỉ nửa tiếng là đã ngồi nhậu dzô dzô ngoài nhà hậu, giữa gió đồng mát rười rượi.

Chỉ tay ra cánh đồng chỉ còn trơ gốc rạ, mênh mông thông thống tới tít bờ tre xanh mờ phía xa, Duộng tít mắt khoe : nhà con 3 vụ lúa, năm nay thu 1T/công đó cậu mợ. Anh Rết ruộng gần, nước dễ, 1.5T/công kìa. Hai tuần trước cậu mợ zìa vui lắm, máy gặt chạy ầm ầm suốt ngày”. Thấy tui băn khoăn vợ chồng cô ba con chị năm vừa làm nhà nước, vừa   gieo cấy 6 công ruộng, chân mềm tay yếu sao làm nổi. Anh cháu thày giáo cười “ Hổng phải như hồi xưa đâu. Bây giờ dễ ợt mợ ơi.  Máy móc nó mần hết, từ sạ cho tới gặt. Vợ chồng con bận công chuyện Nhà nước, mướn cuối cùng mà cũng một ngày là xong hết. Gặt đập. Rê. Vô bao. Chở ra bờ kinh, xuống ghe cho thương lái. Nhận tiền cái rẹt luôn. Một vụ thì thua, chớ ba vụ cũng dư ăn, dư bán . Mình cắt lúa bằng tay người ta còn ép giá vì chê lúa không sạch đó mợ”.

Tất nhiên là không phải mọi việc với ai cũng toàn màu hồng. Nào là không phải vùng quy hoạch của tỉnh nên không nhà nào sạ lúa xuất khẩu, chỉ toàn giống tự tiêu, giá bán rẻ rề. Nào mua thuốc trừ sâu không ai hướng dẫn nên trừ không hết bệnh, thất vụ. Nào là mướn máy thì phải chi phí nhiều hơn, nên có vụ chỉ hòa vốn. Chuyện mấy con nhỏ hồi đó đi làm nhà máy thủy sản giờ mất việc, giờ ở nhà mần guộng – ruộng hết, chẳng đứa nào thèm đi học lên cấp cao hơn. Bao nhiêu trai gái thiếu đất bỏ xứ đi mần ăn xa, Sài Gòn, Campuchia đều có…Nghe cháu Út than thở “ Hồi nẳm làm còn có ăn, mợ. Bi giờ con đông, nên vợ chồng tui mần vất vả mà chỉ huề thui”. Thấy ra chuyện đẻ nhiều con cũng đã được bà con lối xóm mình để ý tới. Tui dặn Duộng “ mấy nhà góp nhau mua cái máy vi tính cho con Sa Bện – đứa cháu duy nhất trong ấp học hết lớp 12 rồi đi làm công nhân thủy sản - tìm thông tin về thuốc trừ sâu bệnh trên mạng, có hết mọi thứ đó”. Hy vọng rồi cuộc sống nơi quê chồng sẽ ngày một mới mẻ hơn, như cái chuyện cả ấp mướn máy mần ruộng thay chưn tay đó.

Điều làm tui vui nhất là 5 năm về trước, ngày thứ ba của Tết Cho thnăm thơmay, chỉ có gia đình chị năm tui và ông anh hai lên chùa dự lễ cầu siêu và ăn bữa trưa cộng cảm. Thì năm nay, cả ấp đều kéo nhau mang cơm lên dâng sư, cùng ăn tại chùa, cùng thành kính dự lễ tắm Phật, ngửa mặt đón những giọt nước đầy hương hoa các sư rảy xuống chúc phúc, cùng sư đọc kinh cầu siêu cho cộng đồng và từng gia đình, rồi tưới nước cho mát mẻ vong linh ông bà ở tháp di cốt. Tối đó, Duộng còn rủ tui ở lại ra chùa xem múa lăm thôn. Tiếc rằng mới chớm tới giờ hát múa – đã có vài chàng trai giang rộng đôi tay uốn lượn theo tiếng nhạc, khiến ông xã tui – vốn dân múa gộc- ngứa ngáy chưn tay , đang định phóng ra sân – thì xe taxi tới đón (  phải kêu xe từ thành phố Sóc Trăng cách 7 km vô ), khiến cả nhà phải chia tay.

Bữa cơm cộng cảm cả dòng họ trên chùa

Đêm mùng 1 tết, thật thú vị vì sau gần 40 năm mới lại được xem hát du kê ( năm 1976, tui về, mấy đứa cháu đã đưa đi coi ở chùa Peng Sâm Rưt). Thứ kịch dân gian này tui từng mê tít chị năm của ông xã đóng vai công chúa, hát từ hồi nảo hồi nao ở trường dân tộc bên Gia Thượng, Gia Lâm. Mấy lần trước cũng các dịp tết về, em Vĩnh Phương học trò múa của chồng tui 30 năm trước, nay là Thạc sỹ - PGĐ Sở VH – chịu không đưa đi coi được, vì Đoàn nghệ thuật của tỉnh chỉ diễn ở vùng xa thôi. Thì bữa nay coi được ở chùa Kh’leng, một trong những ngôi chùa lớn tại thành phố Sóc Trăng, nghệ nhân dân tự lập nhóm trình diễn, bên cạnh sân khấu ca nhạc. Chỗ nào cũng đông nườm nượp, ngồi rất trật tự. Mà thú vị ghê : dù ban nhạc rất đơn giản, hát nhạc mới hay dân ca, hoặc ca kịch cổ, cũng chỉ thấy toàn bằng tiếng Khơmer, không hề có những ca khúc vẫn được gọi là “ nhạc trẻ thời thượng” toàn chuyện yêu đương phổ biến bây giờ, như ở bên Campuchia hay Tây Nguyên của tôi mỗi đêm lễ hội. Nhờ truyền hình tiếng Khơmer làm rất tốt chương trình văn nghệ sao? Hay đúng là “ Phú quý sinh lễ nghĩa”? Đời sống no đủ gọi văn hóa truyền thống sống lại?

                                                                 Dù kê ở chùa Khleng

Qua một mùa Cho Thnăm Thmay. Tận mắt thấy bà con người Khơmer cùng gia đình, dòng họ chồng qua một mùa no đủ, thấy văn hóa truyền thống hồi sinh.  Ấm áp, thân thương tận đáy tâm hồn. 

[...]
Xem tiếp