Linh Nga Nie kdam

Linh nga niek dam

taytrung 4 tay trung quangcao1.gif Tây trung 1
1 2 3 4

Nghĩ, từ một hội thi

Được viết bởi : Admin | Ngày 2017-22-11

             Lần đầu tiên tham dự Ngày hội thanh niên nông thôn 2017, do Tỉnh Đoàn TNCSHCM & Sở NN-PTNT tỉnh Đăk lăk phối hợp tổ chức, thật bất ngờ với những nội dung phong phú : tuyên dương các mô hình thanh niên làm kinh tế giỏi, hội thi văn nghệ, hội thi ẩm thực…Dạo quanh các gian hàng nông sản trưng bày, choáng ngợp với những nụ cười trẻ trung hớn hở bên gà, trứng, vịt trời, mật ong, trái cây, lúa, gạo, măng kho, măng tươi, măng ngâm, nấm, rau củ, bánh kẹo….Đúng là một sân chơi thú vị cho tuổi trẻ nông thôn. Có lẽ sẽ nhiều người như tôi : không ngại mở túi mua hàng ủng hộ cho các bạn trẻ. Bởi tất cả họ đang nỗ lực làm giàu cho chính gia đình mình và cho quê hương.

                Một trong các hoạt động cũng thú vị không kém là Hội thi “ Tiếng hát thanh niên nông thôn”, lần đầu tổ chức. Có 31 tiết mục hát múa của 14 đơn vị Đoàn tham gia thi thố. Nổi trội nhất là mảng múa. Bởi các đơn vị đã không chỉ mời đạo diễn chuyên nghiệp, mà huyện nào cũng có rất đông các  giáo viên được đào tạo bài bản không những về âm nhạc mà còn cả hoạt động dàn dựng chương trình văn nghệ. Có thể kể đến những tiết mục múa khá công phu, hoàn chỉnh như Âm vang cao nguyên của huyện Đoàn Buôn Đôn; Mừng lúa mới của huyện Đoàn thị xã Buôn Hồ; Xuân về bản Mông của huyện Đoàn Krông Năng…Phần múa phụ họa rất “ hoàng tráng” cũng góp phần nâng cao chất lượng nghệ thuật cho những tiết mục hát, dẫu chất giọng có khi chưa thật hoàn hảo, như hát múa Khát vọng tuổi trẻ ( Cư Kiunh), Liên khúc Đất nước & Giai điệu Tổ quốc ( Buôn Ma Thuột), đơn nam Đất nước ( Cư M’Gar)…       

         

Phần thi thường được sự tham gia đông đảo nhất là hát mấy năm nay vẫn xuất hiện những gương mặt trẻ, nhưng dường như hơi bị “lép vế”. Ngoài sự dàn dựng sáng tạo, hát có hồn của cặp  song ca có vẽ tranh minh họa ( Krông Pak), Ban giám khảo  chú ý đến tam ca nữ Thênh thênh oh ơi ( Krông Buk), tốp hát nữ Đẹp lắm quê tôi ( Krông Pak), tam ca nam Con trâu ( Buôn Đôn) là những nhóm hát hay, có phối bè nhuần nhuyễn. Còn lại những giọng đơn ca mặc dù có chất giọng rất đẹp, nhưng cách trình bày đơn điệu, thiếu sự sáng tạo mới, như các tiết mục Hoa suối ( Cư M’Gar), Niềm tin trong tôi ( M’Drăk & Krông Năng), Áo xanh ( Buôn Đôn),  Lời ca gửi noọng ( Lăk), Giai điệu Tổ quốc ( Krông Na), Về nghe gió kể ( Buôn Ma Thuột)… Trong thời buổi âm nhạc đủ mọi thể loại “ làm mưa làm gió” với người nghe, thì việc chọn bài đúng sở trường, người nghe còn đòi hỏi người diễn phải tự làm mới mình khi dựng và trình bày một ca khúc. Đấy là điều kiện tiên quyết để tham gia một cuộc thi hát. Ban tổ chức đã quy định không độc diễn mà phải gắn với tốp hoặc hát, hoặc múa phụ họa để huy động phong trào. Rất tiếc, dường như các bạn trẻ ít chú ý đến nội dung này. Vậy nên chất lượng biểu diễn chưa cao là  tất nhiên.

Từ hội thi “ Tiếng hát thanh niên nông thôn”, chợt nghĩ : thiên nhiên, miền văn hóa đã cho mảnh đất Đăk Lăk rất nhiều tài năng nghệ thuật, được hun đúc từ những nắng, những gió, những đêm lễ hội náo nức ching chêng. Từ hàng chục năm về trước, nơi đây vẫn là chiếc nôi nuôi dưỡng rất nhiều giọng ca trưởng thành, từ ngay chính phong trào ca hát của tỉnh. Ngay cả cố NSND Y Moan, hay những ca sỹ Siu Black, Trần Mai Trang, H’Zi Na, Y Zăk… cũng đều bước ra sân chơi lớn từ những cuộc thi ca hát của địa phương. Điều mà có lẽ chỉ hơn thua  Lâm Đồng, chứ so sánh với các tỉnh khác trong khu vực,vẫn nổi trội hơn hẳn.  Thế nhưng gần 10 năm nay, Đăk lăk vắng hẳn những cuộc thi hát cấp tỉnh, nơi tạo nguồn, là dịp để các bạn trẻ tập dượt, cọ xát với môi trường biểu diễn, làm mới mình và vươn lên đỉnh cao. Những cuộc thi Sao Mai, Sao Mai điểm hẹn của Đài Truyền hình VN, là hoạt động chính của ngànhTruyền hình cũng không được tổ chức, mà chỉ chọn lựa đâu đó vài giọng ca rồi cử đi thi. Những ngày lễ trọng cũng không có những cuộc thi giọng hát hay sôi động từ cấp huyện, thành phố lên tới tỉnh, vươn tới quốc gia, đã từng lôi cuốn hàng ngàn thí sinh tham gia vòng loại. Thật là điều đáng tiếc, thiệt thòi cho phong trào ca hát của Đăk Lăk. Điều này cũng làm vài năm gần đây, thiếu vắng những “ ngôi sao trẻ”  xuất hiện thêm trên sàn diễn.

Giá mà những ngày kỷ niệm thành lập huyện, thành phố…đều có những cuộc thi ca hát, như đã từng, thì hay biết mấy. Ví như Tiếng hát truyền hình thành phố Buôn Ma Thuột thường niên 10/3 ( hoặc 2 năm/lần) có phải là điều tuyệt đẹp không?

Lý do thường được đưa ra luôn là “ không có kinh phí”. Nhưng theo tôi, trước hết là tầm nhìn của lãnh đạo các cấp đối với những sân chơi lành mạnh giành cho tuổi trẻ còn quá ít, khó có điều kiện để  kéo các bạn ấy ra khỏi màn hình, smarphon… đến với các cuộc chơi giành cho chính mình. Sau nữa là sự phát triển của phong trào sẽ ra sao, nếu cuộc sống cứ bình thản trôi đi như thế ?? Nhà văn người Daghesten Gamzzatop chẳng đã từng nói “ Khi người ta hỏi đến một dân tộc giấy tờ của anh đâu? Dân tộc ấy sẽ đưa ra những tướng lĩnh, các nhà khoa học, các nghệ sỹ…và nói: đây giấy tờ của chúng tôi đây”. Nếu không bao giờ có những Nay Phao, Y Blok Ê Ban, Y Ni Ksor, Y Ngông Niê Kdam, Y Browm, Đinh Xuân La,Y Moan Ea Nuôl, Siu Black…nữa, thì “ giấy tờ’ của Tây Nguyên, Đăk Lăk sẽ là những gì nhỉ??? Đồng ý rằng người xưa từng dạy “ có thực mới vực được đạo”. Nhưng xây dựng văn hóa phát triển song song với kinh tế cũng là nghị quyết của Đảng đấy chứ !

H’Linh Niê

 

[...]
Xem tiếp

VTV 5 phỏng vấn

Được viết bởi : Admin | Ngày 2017-08-11

          Câu 1: Thưa bà! Trong thời đại hiện nay, ching chêng của người Êđê đã biến đổi như thế nào?

Wit la]:

Êlâo dih, djuê ana Êđê kno\ng hdi\p ho\ng ngă hma đui]. Ara\ anei, mnuih [uôn sang thâo pla leh du\m mta mnơ\ng sui hruê mlan, mse\ si: ksu, kphê, tiêu,…du\m klei ngă yang adiê, amâo lo\ đei dôk ôh, sơna\n klei tông ]i\ng ]har hluê du\m klei ngă yang anei kăn đei lo\ dôk lei. Kyua klei bi mlih, sơna\n ]ing ]har ăt mâo klei bi mlih hluê ana\n mơh.

(Trước kia, người Êđê chỉ làm lúa rẫy. Ngày nay, nguồn sống chủ yếu là các loại cây công nghiệp ngắn ngày hoặc dài ngày, như: mía, cao su, kphê, tiêu,…thì những lễ hội theo chu kỳ canh tác nương rẫy, bị mất dần đi, làm cho không gian để sử dụng cồng chiêng truyền thống dần biến mất. Chính sự thu hẹp ấy làm cho cồng chiêng phải biến đổi, hoặc là nó sẽ biến mất và không còn tồn tại nữa cùng với các nghi lễ truyền thống, các loại cây trồng truyền thống của người dân.) 

Câu 2: Thưa bà! Trong truyền thống văn hóa các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên nói chung, người Êđê nói riêng, thì khi nào họ diễn tấu ching chêng?

Wi\t la]:

Hlăm klei hdi\p mnuih [uôn sang, đưm êlâo dih adôk ktro\ êdi đa\o đing mâo lu yang adiê, sơna\n mâo lu êdi klei ngă yang adiê, đa kno\ng wăt đui], [ia\ dah đa mâo keli ngă yang pro\ng, truh kơ klei kdo\ mmui`- hlăp mbul. {ia\ dah, wăt amâo dah ngă yang hua\ blăm- mnăm thu\n, ăt mâo klei tông ]ing sơa\i. Kyua dah, ênai ]ing amra mtruh ho\ng yang adiê, hưn mthâo ho\ng mnuih [uôn sang klei mâo hlăm boh go\ êsei amâo dah hlăm [uôn sang.

(Trong vòng đời của những người thực hành tín ngưỡng đa thần có rất nhiều lễ cúng, có khi chỉ là lễ nhưng to hơn thì thành hội, nhưng dù là lễ hay hội thì vẫn phải gắn với tiếng ching char. Bởi vì ching là phương tiện để mà thông báo, giao lưu với thần linh, với cộng đồng, với con người, do đó lúc nào diễn tấu cồng chiêng đầu tiên đều để thông báo chuyện gì sắp diễn ra.)

Câu 3: Thưa bà! Việc đưa diễn tấu cồng chiêng thành một sản phẩm du lịch, bà thấy như thế nào?

Wi\t la]:

}ing ]har kri\ng Tây Nguyên mâo leh Unesco tu\ yap jing knhuah gru dhar kreh yuôm bhăn tar dlông ro\ng lăn. }i\ng ]har amâo djo\ hjăn pioh ba mtruh ho\ng yang adiê, atâo yang leh ana\n ho\ng mnuih [uôn sang đui] ôh. {ia\ dah, ara\ anei, truh 90% ( tpăn blŭ phần trăm) ênoh mnuih kmưn hlăm kri\ng Tây Nguyên hluê lu mta klei đa\o mkăn. Sơna\n, klei ba mtruh asăp ]ing ]har truh ho\ng yang adiê amâo lo\ dôk ôh. Kyua, ]ing ]har jing knhuah gru dhar kreh tar dlông ro\ng lăn, sơna\n brua\ kriê pioh, mđi\ mlar ]ing ]har jing brua\ ngă yuôm bhăn.

Kâo tu\ ư ba yua ]ing ]har tông- mdah kơ tuê ênguê nao dlăng, kyua dah anei jing knhuah gru dhar kreh jăk siam mơ\ng kri\ng lăn anei, sơna\n drei bi hưn mdah ho\ng tuê ênguê gơ\ thâo. Hluê kâo, si be\ drei hưn mdah pioh hlăm du\m gưl mdah klei tông ]i\ng ]har mâo mnuih nao dlăng. Brua\ ngă ana\n yuôm bhăn sơnăk, kyua dah klei dhar kreh grăp hruê mâo klei bi mlih n’nao. Hruê anei sơnei, hruê êdei mdê hi\n leh. Brua\ tông ]ing ]har mdah kơ tuê ênguê nao dlăng jing brua\ ngă yuôm bhăn êdimi ara\ anei.

(Cồng chiêng của Tây Nguyên là di sản văn hóa phi vật thể dại diện nhân loại, nó không chỉ là phương tiện để giao lưu, thông báo với các thần linh, với cộng đồng nữa. Bây giờ tới 90% dân số ở Tây Nguyên đã theo 1 tôn giáo khác. Vậy thì cái nhu cầu thứ nhất là giao lưu với thần linh không còn nữa. Nhưng nó lại là di sản của văn hóa tộc người, do đó việc bảo lưu, gìn giữ và phát huy nó là việc rất quan trọng và cần thiết.

Tôi tán thành với việc ching trở thành một phương tiện để phục vụ du lịch, vì đấy là một vẻ đẹp của văn hóa tộc người của vùng đất này, tại sao chúng ta không giới thiệu. Nhưng theo tôi, cách làm như thế nào, cách quảng bá như thế nào, để những lần tổ chức ấy có người xem, có khách thể có chủ thể giống như tinh thần của những lễ hội trình diễn cồng chiêng trước đây. Còn việc làm đó là quá tốt bởi vì văn hóa luôn biến đổi, văn hóa là sự sáng tạo của con người, là tâm hồn của con người, cho nên hôm nay nó như thế này, ngày mai có thể lại khác. Việc tổ chức diễn tấu cồng chiêng phục vụ cho du lịch là việc nên làm.)

 

 

 

 

[...]
Xem tiếp

Một chút về đọc sách

Được viết bởi : Admin | Ngày 2017-06-11

            Thuở bé . Sống giữa lòng Hà Nội. Nhờ có chú nhà thơ Ngọc Anh ( tác giả bài thơ Bóng cây knia) , bạn của mẹ, thường xuyên mua tặng, mà tủ sách nhỏ của tôi có rất nhiều những tập truyện cổ tích đủ loại. Hồi đó sách chưa nhiều như bây giờ, nên món quà là những cuốn sách được tặng khiến tôi trở thành đứa mê đọc sách. Lớn lên một chút, mang theo hành trang vào đời là những tuyển tập cổ tích Việt Nam , chuyện cổ Grim, chuyện cổ Andexen…Có lẽ vì lậm sâu trong cổ tích nên rất lâu, tâm hồn tôi vẫn luôn gắn bó cùng những câu chuyện đẹp như thơ, với những nàng tiên cá chung tình, nàng Vaxilisa xinh đẹp, Bạch Tuyết và bảy chú lùn chịu mọi gian khó để rồi đến được bến bờ tình yêu. Hay những cổ tích Việt Nam đủ cả vui buồn, hài hước như  Ai mua hành tôi, Thạch Sanh, Tấm Cám, Sơn TinhThủy Tinh….cái thiện thắng cái ác vừa lạ vừa quen. Qua thời tuổi trẻ, một thời gian dài tôi vẫn giữ thói quen mua sách cho con, rồi tặng cháu. Cho đến khi tivi, máy tính, smart –phone…lẫn việc đeo những chiếc cặp nặng trĩu sách vở đến lớp, chiếm lĩnh gần hết thời gian của bọn trẻ.

                Cổ tích là thể loại văn hư cấu. Đọc bằng mắt hay nghe kể chuyện ( nhất là nếu người đọc có giọng truyền cảm), rất dễ hình dung như bước vào một thế giới khác thực thực, hư hư. Nơi mà ở đó có những con vật biết nói tiếng người, những nàng công chúa tóc dài, mắt đen, xinh đẹp và nhân hậu. Hồi hộp lúc gặp thần tiên, khi hoảng hồn với phù thủy hay những gã khổng lồ độc ác… Đứa trẻ cũng có thể hòa vào không gian của những câu chuyện ấy, để rồi buồn, vui, sợ hãi hay căm giận cùng tâm trạng nhân vật hay nội dung câu chuyện…( Điều này tương tự với hình thức hát - kể trường ca ở Tây Nguyên : đã kể là phải kể cho đến hết.  Bởi cả người kể lẫn người nghe đều đắm vào không gian huyền hoặc của nhân vật chàng dũng sỹ Dam san, Jing Chơ Ngă…giỏi giang hết mình vì buôn làng, những nàng H’Bia, H’Nhi xinh đẹp và giàu lòng nhân ái…không muốn và cũng không thể dứt ra được).  Có lẽ cũng vì đọc nhiều cổ tích mà tôi tự thấy mình “lơ mơ” rất nhiều năm trong cuộc sống.  Và có lẽ cũng vì lớn lên trong những câu chuyện thần thoại tuyệt đẹp ấy, mà người Tây Nguyên,trẻ em, rồi thanh niên dân tộc thiểu số trước đây đều sống rất hiền hòa. Cổ tích mang tính hướng thiện là thế.

                Thời gian qua rất nhanh, cuộc sống hiện đại mang đến cho trẻ em thành thị nhiều thú chơi khác nhau, vẫn là có nhiều sách đấy, nhưng nội dung các câu chuyện đã biến đổi, gần với lối sống công nghiệp hóa, kỹ thuật số hơn. Các nhân vật vẫn mang sự huyễn hoặc, nhưng là của các sức mạnh siêu nhân, với sự trợ giúp của thế lực đặc biệt nào đó, khác với ông Bụt, bà Tiên…ngày xưa cũ. Hiện hình không chỉ qua từng con chữ, mà cả những chuyện tranh màu sắc rất đẹp. Gần đây Hà Nội & thành phố Hồ Chí Minh đều tổ chức những ngày hội sách, trong đó có rất nhiều sách đẹp dành cho tuổi thơ.

                Tuy nhiên, đó là việc của trẻ em ở thành phố. Còn nông thôn và các vùng dân tộc thiểu số và miền  núi thì có khác.  Tuổi thơ không chỉ thiếu hẳn những câu chuyện cổ tích từ bà, mẹ, mà còn thiếu sách đọc đến trầm trọng. ( Tháng 5/2017, tôi có cuộc điền giã ở làng của tộc người Rmam tại huyện Sa Thày, tỉnh Kon Tum. Một địa chỉ nằm sâu trong vùng lõi của Khu bảo tồn thiên nhiên Cư Mo ray. Ấy vậy mà trong cuộc phỏng vấn 120 hộ dân, chỉ còn có 1 bà mẹ đêm thỉnh thoảng kể chuyện cổ tích cho con nghe.Còn sách truyện thì cả làng đều không có. Thật đáng buồn)  . Mong biết mấy có những cuốn truyện cổ tích song ngữ bằng các thứ tiếng dân tộc ( cả miền núi phía Bắc lẫn Tây Nguyên), như những món quà quý dành riêng cho tuổi thơ dân tộc miền núi

                Những cuốn sách với những câu chuyện cổ từ mọi miền, chắc chắn sẽ đem lại cho các em những giấc mơ đẹp, những tư duy hướng thiện vốn có sẵn trong mỗi một nội dung mà biết bao thế hệ ông bà, cha mẹ từ ngày xưa đã gửi gắm cho mai sau. Cuộc sống sẽ đẹp hơn lên nếu con người ngay từ tuổi thơ đã được nuôi dưỡng trong cổ tích. Mong có những cuốn sách như thế đến với các em.

H’Linh Niê

[...]
Xem tiếp

" Bơng Ka Tê"

Được viết bởi : Admin | Ngày 2017-29-10

                Đó là một câu trong lời khấn mở cửa bằng tiếng Chăm của cả sư trước Tháp Pô Klong Ji Rai ( Ninh Thuận), trước hàng ngàn người Chăm gương mặt thành kính mang đồ lễ về nguyện cầu vây xung quanh tháp. Tiếng Ê Đê bơng có nghĩa là ăn. Tôi hỏi người phụ nữ Chăm trong trang phục truyền thống đứng ngay sau lưng có phải  như vậy không? Bà ấy xác nhận là đúng. Có nghĩa là ngày hội Ka Tê cũng giống như ngày Tết Nguyên đán của người Việt , với từ dân giã là “ ăn tết”, và như người Ê Đê nói rằng “huă blăm- mnăm thŭn– ăn năm uống tháng” vậy đó.

                Ka tê sẽ diễn ra ở ba không gian : đền, tháp và gia đình. Hai ngày đầu mọi nhà đều đóng cửa . Ngày thứ nhất các bậc cao cả trong plei cùng đông đảo bà con khiêng võng kiệu lên rước y trang của Bà Chúa tại làng người Răk Glay ( tương truyền rằng khi loạn lạc binh đao xảy ra, người Chăm đã mang đồ của hoàng gia lên gửi cho em út là người Răk Glay. Nên  mỗi năm một lần vào dịp Ka Tê, lại lên rước về cúng. Sau mấy ngày, lại rước lên gửi). Chúng tôi đi một đoạn theo đoàn người trang phục lộng lẫy với áo dài trắng của các cả sư, áo nhung của những già làng, áo dài, váy, khăn choàng các màu, đủ cả vàng, đỏ, xanh, cam…nét mặt hồ hởi, rước võng kiệu lên nhận y trang ở plei Mu Tan Ranh của người Răk Glay, về đền bà chúa Klăn Pô Y Nư Nương Gằn tọa lạc tại  thôn Tân Đức. Đoàn người trôi đi trong tiếng hát nhạc và múa rộn ràng của hơn 400 thanh thiếu nữ trên sân vận động ngay cạnh đó để chào mừng. Ánh mắt lúng liếng, thân hình và cánh tay cầm quạt, hoặc đội nồi đất uyển chuyển, các em gái Chăm, Răk Glay làm say đắm lòng du khách và các nghệ sỹ nhiếp ảnh.

                                                             Chuẩn bị đón lễ

Ngôi đền trong plei Tân Đức là nơi người Chăm từng làm lễ rước hồn bà Chúa từ Tháp Bà Pô Na Ga ( Nha Trang) về thờ. Đền đã được trùng tu lại khang trang. Ông Lộ Minh Trung người trong ban đón rước cho biết : Tối nay cả plei sẽ tụ tập tại đền. Ai có nợ nần gì bà hôm nay phải cúng trả. Để sau đó cúng cầu an, mong cho một năm mới mưa thuận gió hòa, làm ăn may mắn. Đây cũng là dịp để gia đình xum họp. Ông chỉ cho tôi nhóm những người anh em Rak Glay theo từ trên núi về, ngồi quây quần cùng nhau trong đền, bên cạnh những chiếc giỏ đựng hoàng bào. Nghệ nhân Thiên Đại Dốc nói thêm : Nhạc dùng cho lễ sẽ có hai trống ghi năng, 1 trống paranưng và 2 chiếc ching có núm.

Y trang của Bà Chúa trong giỏ bên phải cả sư

Ngày thứ hai tất cả các plei ở gần ngôi tháp nào, sẽ cùng nhau mang lễ vật tới đó và đợi chờ giờ phút linh thiêng. Ninh Thuận, Bình Thuận là nơi cư trú tập trung của người Chăm, nên có nhiều đền tháp. Nhưng tháp chính ở Ninh Thuận, nơi con dân Chăm hội tụ trong ngày Bơng Ka Tê, chính là tháp Pô Klong Jirai. Hàng trăm mâm lễ của các gia đình, mâm nào cũng có đủ gà & trứng luộc, các loại trái cây, rượu, nước trà…( Thật thú vị khi bắt gặp các gương mặt già trẻ, lớn bé, gái trai , cha kiệu con trên cổ, mẹ cặp bé ngang hông, con gái nắm chặt tay con trai, thậm chí cả chú chó nhỏ cõng bạn khỉ trên lưng …ai cũng đẹp, cũng sang, nô nức đổ về mọi nẻo đường cheo leo lên tháp). Chật như nêm. Mồ hôi đổ ròng ròng. Chen nhau. Lẳng lặng nhích từng bước. Lên xuống.Năm nay Ninh Thuận còn đón nhận bằng Di sản văn hóa cấp quốc gia cho Lễ hội Ka tê và gốm Bàu Trúc, nên đông quan khách hơn mọi năm.

 Sau khi cả sư khấn xin mở cửa tháp, những người phụ nữ chủ gia đình sẽ mang trầu cau và rượu lên sân cúng trước tháp, nhờ các thày khấn tên gia đình mình ( để trả nợ hoặc cầu an).Rồi kiên nhẫn, thậm chí đến chiều tối, chờ đến lượt nhà mình được vào tháp. Những ngày này cả làng vắng ngắt ( chúng tôi vào làng gốm Bàu Trúc, làng dệt Mỹ Nghiệp đều chẳng gặp được ai).

Ngày thứ 3 là ngày của gia đình. Nhà nhà xum họp tại gia, phụ nữ tập trung ríu rít làm những món bánh và món ăn truyền thống, đàn ông hồ hởi thăm hỏi, trò chuyện cùng nhau trong tình cảm thân thiết. Người bạn vong niên của tôi, nhà nghiên cứu văn hóa Chăm Bố Xuân Hổ ở huyện Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận, con cháu ông gửi hẳn chương trình làm bánh, cúng tại gia mời chúng tôi tham dự. Tiếc rằng các nghệ sỹ nhiếp ảnh đam mê với lễ hội của làng gốm đón nhận bằng Di sản văn hóa cấp quốc gia, nên bỏ lỡ lời mời gọi thú vị này.

Hình thức thì thế, nhưng sự cảm nhận sâu sắc từ tâm hồn tôi, đó là tương tự như Tết Chô Thnăm Thmây cổ truyền của người Khơmer, người Chăm cũng có một vài ngày trong năm để cháu con xum họp. Trong những ngày đó, mọi nghi lễ, mọi tập quán tinh hoa nhất liên quan tới tâm linh của Chăm hay Khơmer đều được bộc lộ một cách hào hứng. Từ phong tục, trang phục truyền thống, nghệ thuật diễn xướng cho đến nghệ thuật ẩm thực…đều có dịp phô bày, cho chính đồng tộc mình, gia đình mình thưởng lãm. Tôi yêu điều ấy quá. Nhưng cũng lại trạnh lòng. Tây Nguyên mình có hẳn Di sản quốc tế về văn hóa ( chứ không chỉ là Di sản quốc gia nhé), từng mỗi năm có tới hàng chục không gian diễn xướng lễ hội độc đáo, vậy mà có ngày nào trong năm để những đứa con xa xứ tìm về dưới mái nhà sàn, trong vòng tay thương yêu của gia đình và buôn làng, như các bạn Chăm và Khơmer không? Sự mất mát ấy từ đâu mà ra? Làm cách nào để mình lại có những ngày vui vầy như thế người Tây Nguyên ơi?

Đề án Bảo tồn văn hóa các DTTS của thành phố Buôn ma Thuột có một ý tưởng do người dân tự đề xuất, rằng : một năm , ở mỗi buôn, sẽ có một ngày Hội dọn bến nước ( những buôn nào không còn bến nước thì dự cùng buôn bên cạnh), ngoài những ngày lễ của đoàn thể chính quyền, cả buôn, thậm chí là các buôn, sẽ cùng nhau tụ hội, dọn dẹp sạch sẽ bến nước, buôn làng , tấu ching và ăn bữa ăn cộng cảm , như người Sê Đăng làng Kon H’Ring ( Cư M’Gar) vẫn làm. Nếu được vậy, sẽ có một ngày cho cháu con xa trở về, buôn sang ta gặp nhau trong tình cảm đồng tộc ấm áp nhất. Buôn Ma Thuột ơi, thực hiện đi nhé. Cho tiếng ching knah lại vang lên tự chính các buôn làng. Cho Hội bến nước cũng được xum vầy đông vui như Bơng Ka Tê, Chô Thnăm Thmây ấy….

Hẹn năm sau mình lại đi bơng Ka Tê nhé bạn.

 

                                                                                                                                                                                                             Ninh Thuận mùa Ka Tê 2017

 

[...]
Xem tiếp