Linh Nga Niê Kdăm
taytrung 4 tay trung quangcao1.gif Tây trung 1
1 2 3 4

Người Mẹ hiền giữa đại ngàn Tây Nguyên

Được viết bởi : Admin | Ngày 2014-27-11

Gắn bó với nghề 28 năm, cô Ka Hiền là một trong những tấm gương tiêu biểu cho tấm lòng yêu nghề, mến trẻ. Lòng yêu nghề đã tạo cho cô động lực vượt qua mọi khó khăn để huy động trẻ đến trường.

Trong số những nhà giáo được phong tặng danh hiệu nhà giáo ưu tú năm nay, có nhiều gương mặt điển hình từ cơ sở giáo dục. Trong đó có cô Ka Hiền – giáo viên Trường Mẫu giáo Bảo Thuận (Di Linh, Lâm Đồng). Cô là tấm gương giáo viên tiêu biểu đã cùng các già làng, trưởng bản động viên học sinh đến trường.

Sinh ra và lớn lên ở thôn Ka La (xã Bảo Thuận, huyện Di Linh, Lầm Đồng), từ nhỏ, cô gái người dân tộc Cơ Ho luôn ấp ủ ước mơ sẽ được làm cô giáo. Tốt nghiệp Trường Cao đẳng sư phạm Đà Lạt, cô Ka Hiền làm đơn xin được về công tác tại nơi mình sinh ra, làm giáo viên tại Trường Mẫu giáo Bảo Thuận.

Bảo Thuận là một xã nghèo, có 98% đồng bào dân tộc thiểu số, tình trạng thiếu nước sinh hoạt diễn ra thường xuyên, việc huy động học sinh ra lớp gặp khó khăn, nhất là vào mùa thu hái cà phê, hái điều. Do nhận thức của người dân còn thấp, nên một số phụ huynh thích cho con em mình theo mẹ lên nương rẫy hơn là đến trường.

Tại Trường Mẫu giáo Bảo Thuận, các cô giáo đã ngày đêm bám lớp, bám từng nhà dân để vận động học sinh tới trường. Là người con của buôn làng, cô Hiền nắm bắt được tâm lý của phụ huynh, cô đến từng hộ gia đình có con em bỏ học để thuyết phục, nêu lên tầm quan trong của việc trẻ được đến trường lớp. Nhờ có sự góp sức của cô Ka Hiền mà tỷ lệ huy động trẻ 5 tuổi đến lớp luôn đạt 100% .

 

                             Ka Hiền đến tận nhà vận động cho trẻ em đi học

Cô Ka Hiền tâm sự: Học xong được trở về phục vụ bà con mình vui mừng và hãnh diện lắm. Để không phụ lòng tin yêu và mong mỏi của buôn làng, mình luôn cố gắng hoàn thành tốt các nhiệm vụ được giao, nhất là việc làm sao vận động được bà con đưa con em mình đến trường.

Cô Ka Hiền luôn có tinh thần học hỏi để nâng cao kiến thức, kĩ năng để nhanh chóng bắt nhịp vào chương trình giáo dục mầm non mới của Bộ GD&ĐT. Để học trò của mình dễ hiểu và tiếp thu kiến thức, cô tìm những quả thông, tự tay sáng tạo thành các con vật ngộ nghĩnh, sưu tầm những quả bầu, bí khô để tạo hình thú, tỉ mỉ làm hình nộm bé trai, bé gái bằng rơm trông rất gần gũi, đáng yêu.

Với tình yêu nghề, cô luôn tìm kiếm, tư duy và đưa ra các giải pháp hữu ích về tăng cường tiếng Việt cho trẻ vùng đồng bào dân tộc, dạy trẻ 5 tuổi học tốt lĩnh vực phát triển ngôn ngữ, đưa chất lượng giảng dạy trẻ vùng dân tộc thiểu số ngày một nâng cao, góp phần không nhỏ vào việc giúp các cháu giao tiếp tốt và giảm hẳn tỉ lệ trẻ suy dinh dưỡng.

Cô Văn Thị Thùy Lưu – Hiệu trưởng Trường Mẫu giáo Bảo Thuận nhận xét: Ka Hiền là một giáo viên giàu kinh nghiệm, nhiệt tình và tận tụy. Là người đồng bào dân tộc nên cô có cách giảng dạy rất đặc biệt và hiệu quả với các cháu ở đây.

 

Dạy các em từ những điều nhỏ nhất

Hiền còn là một giáo viên rất có tâm với các đồng nghiệp, cô luôn sẵn lòng giúp giáo viên người kinh tìm hiểu phong tục tập quán của đồng bào dân tộc thiểu số để làm tốt các nhiệm vụ giáo dục.

Không những gương mẫu từ phong cách giản dị đến đạo đức nghề nghiệp, mẫu mực trong bổn phận làm dâu, làm vợ, làm mẹ của một gia đình hạnh phúc, cô Ka Hiền còn rất quan tâm, chia sẻ với đồng nghiệp là người Kinh, nhất là những cô giáo trẻ mới ra trường về nhận nhiệm vụ tại đây.

Ka Hiền trao đổi về những nếp sống, nếp nghĩ, phong tục tập quán của người Cơ Ho để đồng nghiệp hiểu kỹ hơn, từ đó có tác động đến nghiệp vụ, hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.

Lan Anh

 

[...]
Xem tiếp

" Đường lên Tây bắc quanh co"

Được viết bởi : Admin | Ngày 2014-22-11

Không biết vì sao mà tôi thuộc bài hát ấy ngay từ những ngày còn nhỏ lít nhít cho tới tận lúc đặt chân gần dưới con dốc cuộc đời thế chứ?  Có phải tại vẻ đẹp của lời ca rằng “ đường lên Tây bắc quanh co, nếp nhà sàn thấp thoáng. Đằng xa tiếng hát dân quân, tiếng reo lưng đồi nương” chăng? Hay tại ấn tượng của những tháng năm tuổi thơ, sinh ra và hồn nhiên lớn giữa sông suối,  núi rừng Việt Bắc thẳm xanh ( ngày ấy tất nhiên là còn nhiều rừng già lắm) chưa bao giờ phai mờ trong tâm khảm tôi?

Điện Biên là hai từ quen thuộc với tâm hồn mọi người Việt Nam. Bởi cho dẫu là người bên này hay bên kia, thì ai cũng tự hào với chiến thắng “ đế quốc to” đầu tiên của một nước thuộc địa bị coi là vô cùng lạc hậu . Tôi đã có nhiều lần được đến Điện Biên. Khi còn nhỏ là thành viên thiếu nhi trong đoàn đại biểu các dân tộc miền Nam đi thăm Tây Bắc. Những năm của thập kỷ 60 ( TK XX) đi mất ba bốn ngày mới tới điểm đầu tiên là Sơn La . Bé quá, nên chỉ thấy đường luôn là những khúc quanh co và liên tục xóc nảy người. Thương các cô chú phục vụ cả đoàn mấy chục người trong cái lạnh tê tái miền rừng , mà đủ cả đệm êm chăn ấm, cơm nóng, canh ngọt với những bộ đồ ăn sang trọng men sứ trắng muốt. Sau này đi biểu diễn với Đoàn Ca múa Tây Nguyên được ngắm hoa ban trắng, hoa đào hồng vào dịp Tết Nguyên đán, vẫn còn thích thú tự bỏ tiền vào chiếc giỏ treo lủng liểng ở  những “quán tự giác” ven đường ( quán không người ngồi bán, bày những nải chuối, bánh, trái cây vườn). Rồi sau nữa  với Hội văn nghệ dân gian Việt Nam, Hội VHNT Đăk lăk biết thêm cánh đồng Mường Then ( Mường Trời) gạo ngon nổi tiếng, thành Bản Phủ của tướng Hoàng Công Chất, cả cuộc tranh giành lãnh địa xa xưa của người Thái & người Khơ Mú . Rồi  ngỡ ngàng với cả chính mình vì cảm giác khâm phục tới trào nước mắt trước sa bàn trận chiến quả thật là tài trí và gian lao của ông cha thuở trước ( ba mình cũng là y sỹ tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ đó nha). Đến uống rượu ngất ngư ở nơi “ lá thắm rừng xanh, cam Mường Pồn xây đỏ” của anh hùng Bế Văn Đàn, để viết nên truyện ngắn Hoa Bó Khiu từ  câu chuyện kể của bạn Chu Thùy Liên & những cô gái Thái  múa xòe xinh đẹp đúng là “ thắt đáy lưng ong”, uống rượu như nước lã, khiến ba giáo sư Tô Vũ, Tô Ngọc Thanh và Trần Quốc Vượng nhà mình… bỏ chạy tháo thân.  Mỗi lần thêm một điểm đến, mỗi lần cảm nhận một vẻ đẹp khác nhau của trấn biên cương .

                5 giờ sáng  ngày đầu tiên, hai chị em nhà văn Thu Loan ( ở Gia Lai) và mình đã rủ nhau đi bộ vòng quanh đồi  để lên tới khu tượng đài kỷ niệm Chiến sỹ Điện Biên vốn nổi tiếng cả vì công phu đúc đồng và dựng tượng, lẫn chưa mấy thời gian đã nứt. Chiều còng lưng hào hển leo lên “ mục sở thị”  chiếc hố bộc phá gần ngàn cân và những đường hào quanh đồi A1 nữa. Đấy là nơi mấy lần trước chưa tới. Đứng trên những đỉnh đồi cao ngất, ngắm thành phố khi ảo ảo mờ mờ trong sương hoặc mái ngói  nhuộm đỏ ánh nắng hoàng hôn, nhìn xa xa những cánh đồng lỗ đỗ vàng đang mùa gặt, cảm giác bình yên len lỏi thật sâu. Các bạn văn nghệ Điện Biên còn đưa lên tận biên giới, tắm suối khoáng . Bồn, hồ tắm hiện đại  nên phải thò tay xuống hồ bơi xem nước có thật nóng không đấy. Phải đến 25 độ ấy chứ. Chẳng dân giã bằng tắm thùng gỗ như Sa Pa và trên đỉnh Mẫu Sơn, chai thuốc lá của người Dao phải để đông đá tủ lạnh rồi xả nóng trong bồn,  nhưng cũng sảng khoái biết mấy sau gần 2000 cây số từ Buôn Ma Thuột ra. Hơn nữa , ủng hộ bộ đội biên phòng mà.

Điện Biên trong sương sớm

Thấy mình bấm máy ảnh liên tục khi xe qua  những bản nhỏ xinh xinh nép trong vườn xanh trên đường đến suối khoáng, tác giả văn học trẻ Lò Văn Thuyên , hướng dẫn đoàn đi, khoe “ Đảm bảo với các cô chú, gần 100% người Thái vẫn ở nhà sàn”. Đúng là toàn nhà sàn. Nơi nào mới hơn thì thêm những chiếc cột hoặc chân cột betong. Lại nữa,từ  hồi kỷ niệm 55 năm chiến thắng Điện Biên Phú, đã có nghe thông tin bà con các bản Thái khai thông nhà sàn đón khách. Thế nên khi Hội nhà Văn Việt Nam hứa cho các nhà văn Tây Nguyên một chuyến đi Tây Bắc, cả bọn cứ háo hức chờ đợi đến hai mùa rừng cà phê quê mình ra hoa , riêng tôi còn phải cộng thêm sự năn nỉ nữa mới  được nhà văn Đào Thắng, trưởng đoàn đi thực tế , bằng lòng và  thân chinh dẫn xuống tận bản Noong Xứn, cách trung tâm thành phố Điện Biên có 3 cây số, cho một mình được ngủ lại , chỉ một đêm thôi, trải nghiệm với nhà sàn Thái.

                                                                       mưu sinh dưới chân đồi A1

Đến Noong Xứn tôi thật sự choáng. Nằm trong khuôn viên đất của dòng họ Hoàng là ba ngôi nhà sàn lớn. Một căn cũ của ông chú, đang gom vật liệu để sửa. Còn nhà ông bà và của vợ chồng cô cháu nội - ngôi nhà mà tôi ngủ đêm - mới dựng lại, Nhà xong đã 3 năm với kinh phí gần một tỷ đồng,  gỗ vẫn bóng loáng như vừa khánh thành, những ngày kỷ niệm lớn của tỉnh đã đón khách ngủ. Những cột nhà cao 6 mét khiến cho căn nhà  rất thoáng. Dưới nhà có thể ngồi hóng mát, uống trà, chủ  bày bán vài sản phẩm thổ cẩm Thái. Ở một vài xã vùng xa của Sơn La, mà chúng tôi đã từng tới, bà con người Thái vẫn giữ nghề dệt thổ cẩm, thì những cột nhà ở dưới gầm là nơi giăng sợi và đặt khung dệt. Sàn trên, ngoài ba phòng  đôi và phòng thờ,  phòng ngủ của gia đình, toàn bộ gian nhà lớn đủ chỗ cho gần hai mươi chiếc đệm một người ngủ nữa. Thích nhất là hàng chục  chiếc “ ghế” ngồi bằng đệm êm đủ màu sắc sặc sỡ quanh bàn ăn, nơi đầu sàn, làm ấm cả không khí lành lạnh đặc trưng của đêm miền núi. Nhà sàn Thái cũng thường có hai cầu thang đầu hồi và gần cuối. Cầu thang chính giống nhà người Mường,  luôn dựng ngang với nhà ( chứ không lên thẳng đầu hồi như nhà Ê đê, hoặc giữa ngang hông như nhà Jrai, Bâhnar quê tôi). Chỉ tiếc một điều các mảnh sàn đầu cửa chính bây giờ không còn được rộng rãi như hồi trước, cũng đồng nghĩa với việc không có chỗ cho những đêm  gái trai trong bản tụ tập, chị em xúm nhau quay sa, trai bạn cùng hát hạn khuống nữa rồi. Trong trào lưu phai nhạt văn hóa truyền thống, giữ được không gian ở theo tập quán cũ đã là may, nhỉ?

                                                                     Bản Noong Xứn ( Điện Biên)

Cận kề  thành phố Điện biên đã có tám bản nhà sàn du lịch như : bản Ten, bản Long Xứn, bản Cò Mỵ…Nơi nào cũng có những căn nhà sàn bề thế  như vậy, đầy đủ tiện nghi hiện đại, công trình vệ sinh đạt chuẩn, cùng những bộ chăn đệm bông lau rất nổi tiếng của người Thái, chờ đợi du khách với không chỉ ẩm thực  lạ miệng, còn cả những đêm xòe rộn ràng tiếng nhạc . Ngôi nhà này ông bà Quàng Thị Uôn, xây cho Vân Anh, con gái thứ ( con trai cả du học Úc, đã đưa vợ và hai con cùng sang). Vợ làm trạm xá phường Nam Thanh, huyện Điện Biên, chồng  là bộ đội, nên chỉ khi có ai gọi đặt chỗ mới đón khách, chứ chưa khai thác triệt để. Vân Anh bảo “ cũng có công ty muốn cộng tác theo hướng ăn ngủ và cùng sinh hoạt nương rẫy , nhưng vợ chồng cháu còn đi làm cả, con lại còn bé, nên chưa dám nhận”. Chẳng biết mình có “ xui dại” không, chứ tôi thì nghĩ cháu cứ nghỉ việc ở cái trạm xá lương ba đồng ba cọc ấy, thuê thêm người, làm du lịch homstay cũng thừa đủ ăn. Nhà đẹp thế này, không khai thác du lịch văn hóa thì quá phí.

Cũng lạ, miền núi như nhau, sao người Thái – mà không riêng người Thái đâu, suốt dọc đường từ Hòa Bình lên tới Điện Biên, gần nửa đường sang Luang phrabang,phía địa phận Điện Biên, chỉ thấy toàn nhà sàn đấy chứ -  vẫn ở giữ được tập quán ở nhà sàn, thậm chí dọc hai bên đường quốc lộ, vẫn còn rất nhiều những sàn kho lúa nho nhỏ ? Còn Tây Nguyên quê tôi thì tại các buôn, bon, kon, plei nhà sàn ngày một thiếu vắng? Tại không có gỗ thay sửa nhà sàn cũ ư? Hay tại con người muốn thay đổi thói quen ? ( cái chuyện” cơ bản” xóa sổ rừng Tây bắc, Việt Bắc lẫn Tây Nguyên, thì nghe đã hàng chục năm nay rồi cơ mà? ). Chuyện này chắc phải đưa lên fecebok nhờ các bạn trẻ Tây Nguyên giải thích chăng?

Bữa cơm gia đình chuẩn bị cho chúng tôi, ngoài những món ăn thông thường, còn có những món đặc biệt của ẩm thực Thái, mà ông bà chủ nhà vui vẻ bảo “mời các anh chị nhà văn  Tây Nguyên, không chỉ là đãi khách mà còn tiếp thị nữa đấy”. Quen thuộc nhất vẫn là xôi cẩm tim tím thơm phức lèn chặt trong những chiếc ếp xinh xắn. Rồi  nộm thịt lợn với lá chua chát, thịt lợn băm gói lá chuối hấp,cá mổ lưng ướp cùng gia vị  nướng trên bếp than hồng…Cả đoàn lần lượt uống rượu theo kiểu Điện Biên ( vòng chéo qua tay nhau) lẫn kiểu “ khát vọng” ( ôm nhau cùng uống) với Lường Thị Ly, cựu nữ diễn viên múa đã qua tuổi ngũ tuần nhưng vẫn còn rất xinh đẹp, khiến nhà văn Đào Thắng và nhà thơ Phạm Doanh của chúng tôi ngất ngư. Cuối cùng là ấm trà Sơn Mật thơm nóng, xả hết mọi mệt mỏi của chặng đường gần 500km từ Luang phra Bang về tới Điện Biên. Ngon hết biết!

                                                                      Uống rượu kiểu Điện Biên

Đưa hình lên fecebok lại đã có bạn hỏi ngay “ sao ở Tây Nguyên mình không ai làm thế”. Ừ nhỉ? Sao ở Tây Nguyên không ai làm thế? Vì mình chưa năng động? hay vì chưa được phép làm? Nhưng có ai cấm đâu chứ? chỉ tiếc, còn đâu nhà sàn mà đón bạn, chứ chưa nói đến làm du lịch?

Các cụ dạy “ Đi một ngày đàng học một sàng khôn”. Chẳng biết những điều nhặt được từ chuyến đi này, có giúp gì cho ai, chứ riêng tôi thì mỗi lần được rong chơi là một lần nhặt thêm được biết bao điều hay, muốn được chia sẻ.

 

[...]
Xem tiếp

Chạm vào Mường

Được viết bởi : Admin | Ngày 2014-12-11

                Ai nói ra nói vào điều gì không biết, nhưng việc Hội nhà Văn Việt Nam tổ chức cho các nhà văn Tây Nguyên chuyến đi thực tế Tây Bắc tháng 10 năm con ngựa , quả là đã đem lại cho cá nhân tôi thôi nhé, nhiều điều tốt đẹp.

Từ những ngày thơ ấu bị ám ảnh bởi vẻ đẹp là lạ của tiểu thuyết “ Hoa hậu xứ Mường”, cho tới năm 1980 lần đầu tiên mở toang tri thức thọ giáo việc sưu tầm văn hóa dân gian với Giáo sư Tô Vũ, cho tới lúc lẽo đẽo cắp tráp theo chân các  giáo sư TrầnQuốc Vượng & Tô Ngọc Thanh hơn 20 năm qua, được các nhà khoa học đầu ngành đáng kính nhất ấy dạy bảo, tôi đã nhặt chặt được vào bị cho mình nhiều kiến thức quý báu và nhất là sự trân trọng đến tuyệt đối Di sản Văn Hóa của cha ông. Trong suốt những tháng năm đẹp đẽ ấy, tôi có những người bạn Mường đáng yêu, hoặc ngay ở Buôn Ma Thuột, tiếp xúc với làng Mường ở xã Hòa Thắng,  cũng lõm bõm học được đôi chút về văn hóa độc đáo của người  Mường. Nhất là theo thông tin từ giới khoa học, người Mường là gốc của người Việt ( Việt – Mường). Nhưng phải đến chuyến đi này,  mới thật sự chạm  được vào hồn cốt của tộc người Mường . Điều mà không dễ ai cũng có dịp được vinh hạnh ấy.

                                                                    Bản nhỏ đẹp, bình yên

Hai từ “ cửa voóng” đã biết khi đọc truyện của Hà Cẩm Anh, Lưu Xuân Lý…nhưng  phải đến khi các bạn Hội VHNT Hòa Bình  mời thưởng thức ẩm thực đủ món thịt trâu, mới được dạy rằng  “Phụ nữ không được ngồi bên cửa voóng ”  . Tiếp đó là  ba địa chỉ : bản cổ Giang Mỗ, Không gian văn hóa và Bảo tàng Di sản văn hóa Mường, đã mở toang ra những cánh cửa chất ngồn ngộn bao điều chưa từng biết tới. Cho dẫu bên cạnh những nếp nhà sàn tranh tre nứa lá nguyên sơ của ba tầng lớp nhà Lang, nhà ậu, nhà nóc  ở khu Bảo tồn không gian văn hóa, đã có sự hiện diện rất mới mẻ của những ngôi nhà sàn cột ximăng ( tuy vẫn giữ sàn & vách nứa) tại bản cổ Giang Mỗ. Nhưng  bóng chiều bảng lảng sương vẫn khiến bản toát lên vẻ đẹp cổ tích của những căn nhà sàn nho nhỏ mái lá, án ngữ theo triền một con suối cũng be bé và theo dọc hai bên con đường mòn quanh co đã được bê tông hóa  mỗi lúc một lên cao dần tới tận đỉnh đồi. Thật thú vị khi đến thế kỷ XXI còn được ngắm những người phụ nữ xênh xang váy áo Mường ngồi thêu may bên hiên nhà sàn, nghe nhịp chày thong thả thậm thịch giã vào cối đá  theo dòng chảy  của máng nước, ngắm bầy lợn bản ụt ịt trong vườn , nghe tiếng róc rách của dòng nước dẫn từ trên núi cao về bể, vào ao cá, hít sâu tận đáy lồng ngực hương thơm rơm, hương lúa mới  thoảng thoang từ cánh đồng đầy những gốc rạ vàng ươm bao quanh bản . Giữa khung cảnh như thời xa xưa ấy, sẽ  ngạc nhiên hơn khi được chứng kiến chiếc máy  thái rau và chuối bên cạnh nồi cám heo sôi sùng sục. Ấy vậy mà  cảm giác bình yên và tĩnh tại đến khó tưởng giữa nhịp đời cuồn cuộn của thời hiện tại vẫn lan tỏa đầy tâm trí.

Trong căn nhà cổ nhất bản ( theo chủ nhà đã qua ba đời, nghĩa là gần 100 năm), tuy đơn sơ những thấm đẫm hồn cốt Mường trong từng tấm ván, trong đống chăn đệm bông lau chất đầy nơi góc sàn, chiếc nôi mây lên nước nâu bóng đung đưa đứa đứa cháu ngoại; chủ nhà đếm từng tấm giạt nứa  kể rằng : nếu nhà Lang có người chết, sẽ được đặt ngang 6 vạt ( quan tài lớn), từ  nhà ậu trở xuống nhà nóc chỉ được đặt dọc hai vạt ( quan tài nhỏ) mà thôi. Nhìn xa xăm qua cửa voóng, anh kể tiếp “ Cửa sổ cũng có tên đấy. Người Mường đặt tên tính từ cửa sổ đầu tiên là voóng toong, voóng hai, voóng khựa, voóng coong, voóng tốt, voóng lèo. Mỗi voóng lại liên quan đến việc thờ cúng. Thờ cúng tổ tiên thì ở ỏ voóng toong. Còn để cầu nguyện cho con trâu bò thì cúng ở voóng lèo. Cúng các cụ già đến tuổi gần quá cố làm vía thì cúng ở voóng khựa, còn các cháu mới sinh cúng mụ ở voóng coong. 

Con gái Mường làm đệm gối từ thuở ngực chũm cau. Sau này cưới, nhà trai nộp bao nhiêu đệm gối, nhà gái cũng phải trả lại bấy nhiêu ( hồi trước mình những tưởng chỉ có con gái phải nộp chăn đệm thôi, hóa ra hai bên bình đẳng) .Nếu nhà trai có người già, cô dâu sẽ phải biếu bộ gối mây cái nằm, cái dựa nữa.

Ông nhà em xưa cũng là ậu đấy. Nhưng đến đời chúng em thì xuống lắm rồi. Thì các anh chị cứ tính xem : nhà chỉ có sáu sào ruộng, nhường lại bốn sào cho tỉnh làm khu tượng đài kia kìa, được đền bù  80 triệu. Số tiền đó không đủ lo cho  con rể xuất khẩu lao động, nhưng nhà 6 miệng ăn, tính cả thằng bé thiểu năng kia nữa, làm gì còn đất mà gieo cấy, vẫn đành phải chạy cho con đi thôi… Chẳng biết sau này rồi ra sao…” Ngậm ngùi lặng đi đôi chút, rồi ông chủ lại vui ngay lên “ Cả bản bây giờ đều hiểu cần gìn giữ văn hóa truyền thống để làm du lịch rồi đấy. Không biết các bác lên,nhà nhà đi rừng cả,chẳng kịp tụ tập mà  múa hát đón bạn xa. Thôi, em mời các bác chén rượu gạo nhà nấu. Uống chỏng khun nhá” ( có nghĩa là cạn rồi dốc ngược ly lên đấy).

Chiều sà  xuống quá núi mà còn mấy nơi phải ghé, tôi mua vội cả 3 mảnh thổ cẩm nhỏ bằng bàn tay của một bà cụ người Dao dáng nhỏ thó, mà mắt cay xè vì…thương không biết nói làm sao cho hết.

                                                                    Ngôi nhà Lang 100 tuổi chỉ còn trơ cột

Chưa nguôi cảm xúc ngổn ngang giữa mới và cũ ở Giang Mỗ, tò mò với những trang phục, phong tục tang ma, cưới hỏi rất thú vị của người Mường tại phòng trưng bày của Khu bảo tồn không gian văn hóa, bỗng rơi ngay vào nỗi nghẹn đến ngộp thở trước ngôi nhà Lang hơn trăm tuổi bị cháy rụi. Chỉ với tình yêu gần như … “điên rồ” của một họa sỹ Hà Nội với văn hóa Mường, nào có biết tới những thủ tục đăng ký rườm rà cần có của một địa chỉ văn hóa lẫn hiện vật bảo tồn, mà giờ đây Hiếu Mường không thể kiện được những kẻ nhà giàu và đương chức đương quyền ngay tại địa phương ( đã nhẵn mặt nhau) tí tởn thỏa mãn ăn nhậu, làm cháy rồi bỏ chạy. Ngôi nhà Lang với những thân cột, xà ngang cháy đen thui nhọn hoắt, ngay bên cạnh giá sắp đặt hàng ngàn chiếc dép họa sỹ Nguyễn Thị Tuyết Mai thu thập ở miền Trung 3 năm qua, sau những cơn bão, găm vào bóng chiều  một nỗi đau xé ngực. Mọi người im lặng chìm vào suy tưởng, mãi cho tới khi xe vòng một cách điệu nghệ lên con dốc nhỏ, quanh co, khá cao, để vào Bảo tàng Di sản văn hóa mới ồ lên như bừng tỉnh.

                                                              Bộ nhạc cụ Mường

Là người Mường, vốn là một cán bộ văn hóa được học hành có bài bản, đắng đót với sự mất còn của chính mình, bỏ công của hơn 30 năm qua để thu thập hàng ngàn hiện vật, tự xây dựng nên những căn nhà gỗ mô phỏng lại nguyên bản không gian ở của người Mường. Mời chúng tôi mỗi người một chén rượu  Tiên tự ủ bằng hoa trái rừng, ông Bình thong thả khoe với niềm tâm đắc hiện rõ trong ánh mắt & giọng nói : nào là chiếc trống đồng sẽ gióng lên mấy hồi thúc giục lẫn chiếc thớt gỗ đường kính 1m, minh chứng cho cỗ  nhà Lang, mỗi khi có việc. Chiếc thạp sứ nhà Lê, bộ đồ thờ, những đồ gốm, chăn đệm ngủ của Lang chủ…Thú vị  nhất là đến đây mới biết : người Mường cũng giống như người Tây Nguyên, gọi bộ nhạc cụ tự thân vang bằng đồng của mình là chiêng ( một dàn 12 chiếc), chứ không phải gọi là “ cồng”. Tên gọi “ cồng Mường” là không chính xác, chỉ từ sự áp đặt từ các nhà nghiên cứu người Kinh mà ra ( minh chứng bằng câu thành ngữ Việt “ lệnh ông không bằng cồng bà” nhé ).

                                                                   Trống đồng dùng những khi tế lễ ( ảnh lễ cúng phía sau)

Các bạn ở Hội VHNT Hòa Bình, dù người Mường hay không là Mường, đều rất tự hào cả về những địa chỉ văn hóa lẫn ẩm thực đã giới thiệu với chúng tôi. Đó là còn chưa kịp đưa nhau đến khu mộ đá của Lang Mường ở Đống Thếch nhá. Cũng phải , bởi với tôi, chỉ ba địa chỉ ấy thôi, đã cho phép lần đầu tiên được “ chạm vào Mường” một cách dễ thẩm thấu đến như vậy.

Mới vài dòng & vài ảnh đưa lên fecebok kể về chuyến đi, đã có người nhắn hỏi “ Ê đê mình có ai làm thế chưa cô?”. Có đấy, cố NSND Y Moan . Nếu còn trên dương thế, Moan sẽ tiếp tục niềm đam mê của mình, để hoàn thiện một bảo tàng mini những giá trị tuyệt vời của văn hóa vật thể Ê Đê. Hay chị H’Len ở buôn Kó Dhoong, căn nhà sàn nhỏ bé, nằm giữa một vườn hoa, đẹp như trong chuyện cổ tích ( nơi mà các bạn sinh viên Nhật Bản đến rồi không muốn ra về ấy). Và chắc sẽ còn đâu đấy mà mình chưa biết đến chăng, những người Tây Nguyên yêu quý giá trị văn hóa của chính tộc người mình, làm như các bạn Mường Hòa Bình đã làm….Hy vọng thế !

 

[...]
Xem tiếp