Linh Nga Niê Kdăm
taytrung 4 tay trung quangcao1.gif Tây trung 1
1 2 3 4

Giọt sương nào thành con người ?

Được viết bởi : Admin | Ngày 2014-01-10

“Những cái chết sẽ hóa thành giọt sương sau lễ PơThi”

                                                                                            Thơ H’Siêu

Em nhìn vào đôi chân                                                 

Không còn vòng kong tua sáu chiếc

Rung reng như ca hát

Khúc hát mùa ăn uống nhiều ngày.

Em nhìn vào họng mình

Không nói được lối nói vần

vần này tiếp nối vần kia

móc xích.

Em nhìn vào tình yêu

trắng dã

những cái đập vào đầu, xô vào cửa

không gọi là tình yêu.

Em nhìn khắp nơi, không là em, không  là chính chúng ta nữa

Có ai đó lấy mất đầu

Nhét vào suy nghĩ

Lá thuốc độc èo uột

“Muốn ăn cơm thì hỏi  mặt trăng, muốn uống nước thì hỏi vì sao”

lời PơThi

khóc hờ trong ống nứa

giọt sương nào thành con người

khóc cười, phía núi bên kia?

[...]
Xem tiếp

Thêm một niềm tự hào Ê đê

Được viết bởi : Admin | Ngày 2014-19-09

Nhân 4 năm ngày mất của NSND Y Moan, cũng là một cách nhớ về em

Cái năm đã xa ấy, vợ chồng Y Moan chở nhau tới nhà tôi :

- Chị ơi, có cách gì để Ga Ri học nhạc cho thuần bớt tính đi không? Nó mới chạy xe đua với bạn bè té sứt hết mặt mũi . Y Vol chị cho đi học Quân đội rồi,bây giờ còn em nó, nhờ tính giúp chúng em với.

Ấy là vì tôi “ trót bị” uy tín quá với nhạc sĩ An Thuyên khi ấy đang là Hiệu trưởng trường VHNT Quân đội, cho phép mỗi năm cử tuyển ra học Hà Nội từ 5-6 em người dân tộc Tây Nguyên thật sự có năng khiếu nghệ thuật. Nên bên cạnh những giọng ca được tuyển chọn qua các kỳ hội diễn nghệ thuật, cũng lưu ý hơn một chút tới con cái bạn bè. Không chỉ Y Vol ( con trai lớn Y Moan), Y Phôn KSor học sáng tác, H’Phượng Ê Ban ( con ca sĩ H’DiaMan) học QLVH, mà còn Đinh Rô Bang ( Con NSƯT Đinh Long Ta), Trọng Khánh ( con đoàn trưởng Quốc Cường) học múa…Tôi hẹn nghe và phát hiện cậu học sinh lớp 11 này có chất giọng nam cao khá sáng. Vậy là bốn tháng, trước khi trường VHNT Đăk lăk tuyển sinh, tuần ba buổi, Ga Ri đến căn nhà sàn mái tranh vách nứa sau nhà  tôi để luyện giọng ( cùng học với Ga Ri hồi ấy, có Cao Đạt – dân tộc Mường & H’Kim Vui, nay đều đã tốt nghiệp đại học VHNT Quân đội). Trớ trêu thay, trong kỳ thi tuyển sinh năm đó, trực tiếp do lãnh đạo nhà trường ( một giáo viên lý luận âm nhạc ) ngồi ghế Chủ tịch hội đồng, Ga Ri trượt. Khi tôi điện thoại hỏi, ông ta  phán một câu “ xanh rờn” :

- Cháu nó làm gì có năng khiếu hát đâu chị. Sao có thể châm chước được?

Cuống quít, vợ chồng Moan lại chạy lên nhà, điện thoại cả cho Nhạc sỹ An Thuyên, bởi đã qua kỳ thi, số học sinh cử tuyển đã ra Hà Nội làm xong thủ tục tựu trường với Tổng cục Chính trị. Vậy rồi cả hai anh em đồng quan điểm làm thủ tục cho Ga Ri ra học dự bị một năm . “ L.Nga nói cháu có năng khiếu là anh tin”

Bẵng đi vài năm,cho đến ngày An Thuyên mời Ban chấp hành Hội Nhạc sĩ Việt Nam tới trường xem tổng duyệt vở nhạc kịch của anh viết từ tác phẩm văn học “ Đất nước đứng lên” ( Nguyên Ngọc), toàn bộ các nhân vật do các nam nữ học sinh người dân tộc ( có 30 em Tây Nguyên do tôi cử tuyển) đang học tại trường tham gia diễn xuất, trong đó Ga Ri đóng vai Anh hùng Núp.

Là một giáo viên thanh nhạc, tôi gai hết cả người khi Ga Ri dễ dàng & khỏe khoắn đến không ngờ chinh phục  nốt “ đố” ở âm vực gần như cao nhất của giọng Tenor (nam cao). Như là âm vọng đầy lan tỏa của rừng đại ngàn, như va đập mạnh mẽ của dòng thác Drei Nu ào ạt trườn qua ghềnh đá dội vào tâm tưởng. Nước mắt cứ thế lặng lẽ chảy không ngừng được. Mừng cho cháu, cho vợ chồng Moan và cho cả nghệ thuật hiện đại Tây Nguyên nữa. ( Ngấm ngầm trả lời cho cái người đã từng nhận xét  “ Y Ga Ri không có năng khiếu ca hát” nữa chứ). Chỉ  tiếc rằng những ngày đầu mới vào nghề còn nặng lối bencanto ( hát đẹp) liền giọng của phong cách thính phòng – đó cũng là một hạn chế của lối dạy thanh nhạc kinh điển trong các nhạc viện - khi áp dụng sang ca khúc Việt Nam, Ga Ri hát không rõ lời và  chưa có phong cách biểu diễn; lại thêm thử nghiệm của nhạc sỹ An Thuyên phối lại aria Anh hùng Núp sang nhạc nhẹ cho Ga Ri dự thi không mấy hiệu quả , nên lần thử sức đầu tiên với Sao Mai tại Nha Trang, không đem lại được kết quả gì.

Hai bác cháu đã nghiêm túc ngồi lại với nhau để xem xét. Để rồi cứ như thế, bước chân Ga Ri dần đặt tiếp lên từng nấc thang của lâu đài âm nhạc với những thành công được khán giả bình chọn trong chương trình “ Bài hát Việt”, nhạc kịch “ Thằng gù ở nhà thờ Đức Bà”, cho đến giải nhất Asean ở Trung Quốc…Tôi đã khóc không dấu diếm trong đêm diễn đầu tiên và cũng là cuối cùng của Y Moan tại Nhà hát Âu Cơ Hà Nội, khi cả ba cha con cùng trình bày một bài hát “ Đôi chân trần” ( của Y Phôn Ksor), cả khi Siu Black nồng cháy cất lên như một lời khẳng định, câu ca mở đầu “ Vượt qua số phận cớ sao không ”… để cùng hát với cha con Y Moan và bè bạn ca khúc “ Và ta đã thấy mặt trời trên cao nguyên” ( của Nguyễn Cường); không chỉ là từ lòng mến thương và lo lắng cho Y Moan mà còn mừng tủi vì sự trưởng thành quá sức tưởng tượng của các học trò tôi, những Y Moan, Siu Black, Y Garia…chỉ bằng giọng hát và cảm xúc thăng hoa nghệ thuật, làm đẹp đến thảng thốt tâm hồn người nghe bởi âm nhạc cao nguyên không chỉ hừng hực sức sống mà còn đầy những nỗi khắc khoải.

Tốt nghiệp đại học, Y Ga Ri về Nhà hát Quân đội thành phố Hồ Chí Minh, rồi đi học thạc sỹ tại Quảng Tây ( Trung Quốc). Hạnh phúc hơn người cha quá cố vì sớm ra được album với cả những sáng tác của chính mình, Y Ga Ria đang tiếp tục hoàn thiện học vấn và sự nghiệp ca hát, như mong muốn của người cha thân yêu đã từng “ Lượm từng hạt thóc cho con một bữa cơm chiều” ….

Mong sâu thẳm trong trái tim & tâm hồn Ga Ri luôn nhớ về cội nguồn như cha. Bởi thế là thêm một niềm tự hào cho nghệ thuật Ê đê ở cao nguyên Đăk Lăk.

[...]
Xem tiếp

Bay đi em

Được viết bởi : Admin | Ngày 2014-08-09

Cơ duyên cho tôi năm ấy được Hiệu trưởng trường VHNT Đăk lăk mời thỉnh giảng một vài học phần của bộ môn thanh nhạc. Lớp có bốn học sinh trung cấp năm thứ IV, chỉ có mình H’Zi Na là người dân tộc. Giảng viên dạy em trong ba năm học trước – khi ấy đang theo học đại học tại chức tại Nhạc viện Huế- bàn giao “ Giọng hát khá chuẩn, có nhạc cảm nhưng tầm cữ hẹp”. Kiểm tra các em giờ lên lớp đầu tiên, tôi phát hiện ngay, em giống hệt tôi ngày ngác ngơ bước chân vào Nhạc viện Hà Nội, chỉ biết hát với bản năng hoang dại, bằng chất giọng thật nhất của mình. Không chuyển được giọng nên lên tới nốt si ở âm trung là coi như hết “ cỡ”. Ngược lại phần âm trầm của em khá tốt, có thể xuống tới bốn dòng kẻ phụ phía dưới. Nếu vội vàng, có thể xác định ngay cho Zi Na thuộc giọng nữ trung ( Mezzo - Alto). Nhưng em có thuận lợi là sở hữu một giọng hát dày,  sáng và khỏe, rất nhạc cảm khi lướt theo giai điệu và cảm xúc của từng tác phẩm âm nhạc. Nghĩa là đúng với câu nói “ ca sỹ là người sáng tạo thứ hai”, giọng hát em có thể chuyển tải hết được tâm hồn của tác giả âm nhạc.Và cũng đồng thời có thể mở rộng được âm vực về phía những nốt cao.


Biết “ bệnh” rồi, chỉ cứ vậy mà bốc thuốc thôi. Với kinh nghiệm của bản thân và hơn 30 năm giảng dạy thanh nhạc, không một chút vội vàng, tôi giúp em làm quen dần với cao độ của từng bậc âm . Trong thời gian ấy, luyện cho em cách ứng xử với nhiều thể loại âm nhạc khác nhau. Vốn có “jen” từ cha, một nghệ sỹ chơi kèn đồng điêu luyện của nhà thờ từ trước năm 1975, Zi Na thông minh và nhạy cảm với âm nhạc. Dường như nắng gió cao nguyên dào dạt, sự ngọt ngào của dòng sông Mẹ Krông Ana, âm thanh trong veo của những cơn mưa rừng được trao cả vào giọng hát em. Sự hồn nhiên, trong sáng của một cô thiếu nữ lớn lên trong thiên nhiên của đại ngàn, của những con  suối đi hoang, cũng là một trong những yếu tố làm cho giọng hát em đẹp hơn, nồng nàn hơn.

Đến đây thì phải nói một chút về chuyên môn. Cô giáo Thúy Huyền của tôi có cách giảng dạy không giống ai ở Nhạc viện Hà Nội. Một học kỳ, sinh viên của cô phải nhập tâm ít nhất là 6 -8 ca khúc tùy theo năng lực tiếp thu của mỗi người, thuộc các phong cách hát khác nhau. Ngày theo học cô, tôi nghĩ mình chỉ hợp với nhạc thính phòng, chứ không biết, không thể hát được những bài mang phong cách dân ca. Đơn cử như bài “ Lời ru trên nương” ( Nhạc Trần Hoàn, thơ Nguyễn Khoa Điềm), tôi nằng nặc cho rằng mình không hát được, nhưng cô cứ bắt phải tập và rèn tôi rất kỹ phần hát sao cho mượt mà. Hoặc các thày cô khác rất ít dạy kỹ thuật hát nảy ( staccato), còn cô lại rèn phần này rất nhiều, vì là giọng nữ cao ( soprano). Tôi mang theo cách dạy ấy vào lớp, vấp phải ngay sự phản ứng ngầm của học sinh “ cô ơi, mỗi học kỳ tụi em chỉ phải học 3 bài. Đến khi thi chọn lấy 2 thôi cô. Bây giờ  học tới 5-6 bài, sợ không thuộc kịp ạ”. Thậm chí có nữ sinh khóc ngay tại lớp vì bị cô la không thuộc bài. Sự việc nhanh chóng lan đi trong trường khiến hiệu trưởng phải xuống dự giờ.Tiết học của tôi học sinh chen nhau nghe ngoài cửa sổ.  Chỉ riêng Zina cứ “ tà tà” mà học, mặc dù xướng âm chậm hơn so với bạn cùng lớp, nhưng khi đã vỡ bài rồi, em thuộc và làm theo yêu cầu rất nhanh. Hai học kỳ, tôi chọn cho em đủ thể loại : phong cách dân ca ( Chảy đi sông ơi – Phó Đức Phương) , thính phòng ( Người lái đò trên sông Pôcô – Cầm phong & Mai Trang), nhạc nhẹ ( Mùa xuân gọi – Trần Tiến ), ca khúc nước ngoài ( Maiala – Nhạc Trung Quốc)…. Hướng em tự do sáng tạo, muốn cắt, cúp, quay lại, ngân dài, thêm thắt chỗ nào hợp lý, đều được, miễn trình bày có hiệu quả.  Hết học kỳ một, tôi bận đi Hà Nội họp không tham gia chấm thi,  cách hát ấy bị các giáo viên bộ môn trong trường phàn nàn vì “ không đúng quy chuẩn” , cho em 8 điểm sau khi công nhận “ có tiến bộ”. Chỉ hai cô trò mừng “ hết lớn” khi Zi na luyện thanh lên được tới nốt fa # một cách dễ dàng. Nghĩa là tầm cữ giọng em mở rộng thêm được 4 bậc âm nữa. Kết thúc năm học ấy, với sự hào hùng mà tha thiết của “ Người lái đò trên sông Pôcô ” ( Cầm Phong – Mai Trang), tính kịch của “Du kích sông Thao” ( Nguyễn Đức Toàn ) và ca khúc khoe kỹ thuật hát nảy giọng ( Maiala – Trung Quốc), Hội đồng giáo viên cho em tốt nghiệp đủ 100% điểm 10. Để tiếp theo đó là giải nhất Sao Mai dòng nhạc nhẹ của tỉnh Đăk Lăk.

Ra trường không cam chịu bó mình vào biên chế, sau một năm hát rong, em lại đến nhà “ cô chuẩn bị cho em thi đại học thanh nhạc ở Nhạc viện thành phố Hồ Chí Minh nhé ”. Cái khó là trong chương trình tuyển đại học bắt buộc phải có thêm 1 ca khúc thính phòng nước ngoài & một trích đoạn nhạc kịch ( opera) . Mấy tháng trời hai cô trò vật lộn với aria Vân ( nữ cán bộ Việt Minh trong nhạc kịch cô Sao) và bản balat Cu Ba . Trước ngày thi một tháng , lại phải gửi gắm, nhờ bạn cũ ở Nhạc viện luyện thêm (vì ngoài thi tuyển, còn  phải có giáo viên nào đó nhận dạy). Và cô bé đỗ vào khoa thanh nhạc bậc đại học, như một kỳ tích của cả hai cô trò.

Lại phải nói thêm một chút về chuyên môn. Giáo viên dạy thanh nhạc ở các Nhạc viện thường học chuyên về hát thính phòng và cổ điển, ít tìm hiểu về cách hát nhạc nhẹ . Bởi hát cổ điển thì bắt buộc phải chuyển giọng, nhưng nhạc nhẹ lại yêu cầu giọng thật của chính ca sỹ.  Tôi từng có hai cô học trò khác cũng bị các  giáo viên kỳ cựu “chê” khó tiếp thu như H’Zi Na vì thiên về nhạc nhẹ và không chuyển được giọng là Thanh Nga và Hiền Trang. Thế nên Zi Na cũng khá chật vật mới qua hết năm hai theo lối hát cổ điển. Rồi sau đó xin được chuyển về Trường Đại học VHNT Quân đội, học khoa nhạc nhẹ.

Trở lại với Zi Na. Để theo đuổi được việc học ở giữa một thành phố đắt đỏ bậc nhất như Hồ Chí Minh, việc bươn chải với đời sống kinh tế thị trường đâu có dễ. Tham gia các cuộc thi hát không chỉ là cơ hội rèn nghề, mà còn đỡ bớt phần nào cho cuộc sống thường nhật.Và sự nỗ lực của cô gái Ê đê đã được đền bù xứng đáng bằng giải nhất cuộc thi “ Ngôi sao tiếng hát truyền hình thành phố Hồ Chí Minh 2010” Báo SGGP ngày ấy đã hân hoan viết “Cuộc thi Ngôi sao tiếng hát truyền hình 2010 thu hút sự chú ý của công chúng bởi hai lẽ. Thứ nhất, đánh dấu 20 năm có mặt của sân chơi này trong đời sống âm nhạc. Thứ hai, tôn vinh giọng ca H'Zina Buôn Ya ở vị trí cao nhất một cách xứng đáng. Cả Ban giám khảo và khán giả bình chọn bằng tin nhắn đều dành thiện cảm cho cô gái đến từ Đắc Lắc, ít nhiều giúp sàn diễn có một gương mặt thực sự vượt trội. Thế mạnh của H'Zina Buôn Ya nằm ở sự nồng cháy đặc thù mà tạo hóa ban tặng cho các ca sĩ xuất thân từ núi rừng Tây Nguyên. Tuy không có ngoại hình bắt mắt theo tiêu chuẩn của thị hiếu đương thời, nhưng H'Zina Buôn Ya khiến công chúng rung động qua các bài hát “ Nồng nàn cao nguyên, Cho tình yêu bay lên bồng bềnh và Em muốn sống bên anh trọn đời”. Dõi theo cuộc thi từ tận chót vót lưng chừng đỉnh Tam Đảo,  mỗi cuộc điện thoại qua lại cô trò trao đổi hàng đêm, tôi mừng đến thắt tim khi thấy chất giọng mộc mạc và cảm xúc mạnh mẽ từ trái tim và tâm hồn, cũng như phong cách biểu diễn dẫu còn vụng về đôi chút nhưng rất hồn nhiên, của người thiếu nữ buôn Ea Khít,  đã thuyết phục được không chỉ Ban giám khảo mà cả hàng ngàn khán giả đã bình chọn cho em. Tiếp theo đó là một trong những giải thưởng danh giá của cuộc thi giọng hát vàng Asean, Zi Na cùng với nữ ca sỹ Netta Kusumah Dewi – Indonesia đồng giải bạc.

Tiếp theo nữa là tham gia hát với nhóm “ Mặt trời đỏ”, các Huy chương vàng trong những kỳ Hội diễn nghệ thuật chuyên nghiệp toàn quốc với Đoàn Ca Múa Đăk Lăk, Đăk Nông và Đoàn Nghệ thuật Bình Phước. Em bẽn lẽn thú nhận “ cô ơi, con vừa thích hát vừa phải kiếm sống nữa”. Nào tôi có trách gì em, đó là điều tự nhiên thôi. Rồi em khoe tôi cả những ca khúc mới sáng tác, tuy còn đơn sơ nhưng cũng đã “ ra hồn” thời trang nhạc nhẹ, có thể đến được với nhạc thị trường…để chuẩn bị cho một album của riêng mình.

Tốt nghiệp đại học với điểm ưu, em được chuyển sang Nhà hát  Quân đội thành phố Hồ Chí Minh, vừa làm diễn viên vừa là giảng viên. Vậy là “làng” giáo viên thanh nhạc người Tây Nguyên chúng tôi có thêm “ ngón tay thứ  tám ” – đếm vẫn chưa đầy hai bàn tay nhé - ( sau H’Bênh, Hồ Kha Y, Măng Thị Hội, Rchăm Phiang, Linh Nga Niê kdam, Ha Ghim & Y Ga Ri a) -  Ai đó từng gọi em là “ ve rừng Tây Nguyên” . Mang trong trái tim và tâm hồn cả tiếng ru êm ả của dòng sông Mẹ Krông Ana, tiếng ào ạt mạnh mẽ của dòng sông Cha – Krông Knô,tính cách hoang dã của chim rừng đại ngàn, con chim sơn ca nhỏ bé của buôn Ea Khít với đôi cánh thêm vững vàng, đang ngày càng bay cao, bay xa, vượt tầm những thế hệ đi trước. Bay đi em, cho  tiếng hát vươn tận “ chín tầng mây, bảy tầng đất” như lời trường ca Đam San, hát về những gì đẹp nhất mà cuộc đời đã trao tặng em, cô gái Ê đê,  và dù ở đâu, cũng vẫn mang trong tim đầy ắp hình ảnh quê hương thân thương của mình nhé, H’Zi na Buôn Yă.

 

[...]
Xem tiếp