Linh Nga Niê Kdăm
taytrung 4 tay trung quangcao1.gif Tây trung 1
1 2 3 4

Trò chuyện với VTC 10

Được viết bởi : Admin | Ngày 2014-22-04
  1.    Cô có rất nhiều công trình nghiên cứu văn hóa, viết báo viết truyện và còn cả sáng tác và hát nhạc Tây Nguyên. Không biết  phải gọi cô bằng danh xưng gì cho trọn vẹn?

             Người xưa dạy “ một nghề cho chín, hơn chín mười nghề”. Tôi hơi mắc cỡ khi  ham mê nhiều thứ nên tham gia làm nhiều việc như thế. Nhưng nghề chính được đào tạo có bài bản của tôi là âm nhạc. Nghề yêu thích nhất lại là việc sưu tầm, nghiên cứu văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số Tây Nguyên . Gọi là nhạc sỹ hoặc là nhà nghiên cứu Văn hóa Tây Nguyên  đều được . Danh xưng đâu phải là điều quan trọng? Cái chính là công việc mình làm có kết quả gì không chứ.

2.     Đã từng bước ra ngoài và tiếp thu nhiều dòng chảy văn minh văn hóa. Nhưng cuối cùng Tây Nguyên vẫn là nơi cô lựa chọn để gắn bó. Vùng đất này có điều gì thu hút cô đến thế?

             Điều này rất đơn giản. Với đặc trưng văn minh nương rẫy độc đáo riêng có, Tây Nguyên khiến nhiều người yêu mến và gắn bó lâu dài với vùng đất này. Là người con của Tây Nguyên, tất nhiên tôi phải yêu quý quê hương mình chứ. Bạn nói đúng. Tôi đã từng đi Indonesi, Malaysia, Philipin, Singapor, Miến Điện… chỉ để tìm và so sánh với văn hóa các tộc người nhóm ngôn ngữ Nam đảo ở Tây Nguyên. Tìm hiểu văn hóa Lào, Thái Lan, Campuchia có gì tương đồng với nhóm tộc người Nam Á ( Môn –Khơmer ) của mình không? Rồi cũng tới Châu Âu để kiểm chứng những gì mình được học,được đọc qua những Glinka, Traicoski, Andecxen, Grim, Leptonxtoi…Những gì tiếp thu được từ tri thức của thế giới và của Việt Nam, chỉ giúp tôi soi sáng và hiểu rõ hơn những giá trị quý báu trong văn hóa truyền thống của quê hương Tây Nguyên chúng tôi,chứ không thể khiến tôi từ bỏ hoặc coi thường “ nó” được. 

3.     Từ trong những công trình nghiên cứu, những truyện cô viết về đất và con  người Tây Nguyên thấy rất rõ một tình yêu của cô dành cho xứ sở đại ngàn. Tình yêu đó đã được hình thành như thế nào?

             Cũng lại rất đơn giản nữa. Tôi được học và thuộc nhóm những người đầu tiên làm công tác sưu tầm văn hóa truyền thống ở Đăk lăk từ năm 1982. Sau đó,  lại may mắn được về công tác 5 năm tại Cơ quan thường trú Đài TNVN khu vực Tây Nguyên. Nhiệm vụ và địa bàn hoạt động khiến tôi có nhiều dịp đi khắp vùng ( có lẽ trên bản đồ địa danh Tây Nguyên thì chỉ còn sót vài huyện của cả 5 tỉnh tôi chưa đặt chân tới thôi. Khu vực miền núi Trường Sơn  cũng được du hành tới không ít). Nền văn minh nương rẫy hồn nhiên độc đáo từng được chứng kiến và hòa mình trong đó khiến tôi đi từ ngỡ ngàng tới khâm phục rồi mê mẩn. Càng lâu dài, càng hiểu sâu sắc,  càng có cảm giác trân trọng và ngưỡng mộ. Bên cạnh đó, tôi có một người cha không chỉ là một nhân cách chính trị, mà còn là một nhà văn hóa, luôn hỏi han, đồng cảm cùng nỗi đam mê và tình yêu của tôi. Bạn hỏi bắt đầu hình thành thế nào, thì thế đấy !

4.     Có lẽ cô cũng đã chứng kiến nhiều sự đổi thay của vùng đất này. Vậy sự đổi thay lớn nhất của Tây Nguyên là gì? (Cái được cái mất? Cái tích cực cái tiêu cực?)

          Có quá nhiều sự đổi thay ở Tây Nguyên để có thể nói hết ra đây được. nhưng theo tôi, có ba điều hệ trọng. Trước tiên là sự đổi thay về kinh tế. Ào ạt chuyển phắt từ kinh tế tự cung tự cấp sang kinh tế thị trường và thay đổi phương thức  sản xuất từ rẫy nương sang cây công nghiệp, không có bước đệm, khiến cho người Tây Nguyên vốn quen ung dung tự tại hồn nhiên giữa đất rộng trời cao, làm bao nhiêu xử dụng bấy nhiêu, bỗng bị choáng ngợp. Cho đến thế kỷ XXI này vẫn chưa theo kịp.

             Thứ hai là sự chuyển đổi tín ngưỡng. Con người ai cũng cần một chỗ nương tựa cho tâm linh. Người Tây Nguyên tìm thấy Chúa Jesu, Jehova thay cho vô số các vị Yang truyền thống cũng là điều đương nhiên, phù hợp với tiến trình phát triển tâm lý. Nhưng sự chuyển đổi này kéo theo một hệ lụy lớn hơn là sự biến mất ngày càng sâu, càng rộng của nền văn minh nương rẫy truyền thống độc đáo, vốn phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống tín ngưỡng Vạn vật hữu linh trước đây.  

             Thứ ba là sự hội nhập với văn hóa thế giới và văn hóa các cộng đồng vùng miền  khác , khiến cho đời sống vật chất và tinh thần cư dân bản địa thay đổi theo cả hai chiều hướng tích cực và tiêu cực một cách chóng mặt. Tây Nguyên dường như không còn là chính mình nữa,ngày càng bị pha loãng đi, mờ nhạt đi những gì là của riêng mình để hòa nhập vào một thế giới phẳng.

             Đời sống có thể khá lên, nhưng văn hóa truyền thống thì khó mà còn chỗ đứng trong cộng đồng các tộc người bản địa.  Đó là điều đau đớn nhất và có lẽ ngay cả chính người Tây Nguyên không phải ai cũng ý thức được.

5.               Nếu hỏi cô rằng,liệu mỗi người chúng ta sẽ làm được những gì để vẫn giữ được những cái gốc rễ của văn hóa đại ngàn? Câu trả lời của cô là…?

                                                             Văn hóa truyền thống chỉ thật sự tồn tại trong chính cộng đồng

Câu hỏi của bạn thật ra hơi khó trả lời. Như tôi đã nói, Tây Nguyên là nơi cuốn hút nhiều người : các nhà  khoa học, những người yêu âm nhạc, khách du lịch trong và ngoài nước, doanh nhân, người nghèo đi tìm đất sống, thậm chí kể cả…xã hội đen…Không thể nào đòi hỏi mỗi một người đều có ý thức, có nghĩa vụ phải giữ gìn văn hóa cội nguồn của Tây Nguyên . Nhưng nếu hỏi bất cứ ai trong số những người đến với Tây Nguyên tôi vừa kể trên, họ cũng sẽ nói “ ồ, phải gìn giữ chứ, rất đáng quý…”. Chỉ có một điều từ bao lâu nay, người ta chưa bao giờ hỏi một cách thật sự , chính những chủ nhân của Di Sản Văn Hóa đó, rằng “ Phải làm thế nào? Giữ lấy những gì của chính mình?” . Nhà nước phân bổ rất nhiều từ nguồn ngân sách để giúp tây Nguyên gìn giữ, bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống, nhưng làm theo kiểu chỉ, thậm chí là hướng dẫn bà con “phải làm thế này” nhé.Kể cả làm hộ, hoặc đạo diễn (có tác giả) cả những lễ nghi theo phong tục tập quán….(?)  Theo tôi, cách làm tốt nhất là hãy hỏi bà con! Hãy nghe bà con nói chính ý thức của họ, nguyện vọng của họ! Kể cả tri thức bản địa của họ! Tôi cũng không thể trả lời thay được ! Bởi văn hóa truyền thống của bất kỳ một tộc người nào, kể cả người Việt nhé, là sự sáng tạọ, là thói quen, tập quán của một nhóm cư dân nào đó, chỉ thật sự nảy sinh và tồn tại ngay từ trong đời sống của chính cộng đồng ấy mà thôi.

Cám ơn . 

 

[...]
Xem tiếp

Bô Xít Tây Nguyên càng làm càng lỗ

Được viết bởi : Admin | Ngày 2014-15-04

“Cảnh báo của các nhà khoa học về dự án Bôxít ở Tây Nguyên đang dần đúng. Dự án vẫn được thải bằng công nghệ rẻ tiền, nhiều rủi ro... Nếu làm đến cùng thì bôxít sẽ trở thành gánh nặng kinh tế!”.

Đó là khẳng định của Tiến sĩ Nguyễn Thành Sơn, Giám đốc Ban quản lý các dự án than đồng bằng sông Hồng thuộc Tập đoàn Công nghiệp than - khoáng sản Việt Nam (Vinacomin) về việc thử nghiệm 2 dự án Bôxít Tân Rai và Nhân Cơ. Tiến sĩ Sơn kiến nghị lãnh đạo Vinacomin xin Chính phủ cho dừng ngay dự án Nhân Cơ, chờ khi nào Tân Rai có hiệu quả sẽ làm tiếp.

                                                     Hoàn thổ hàng trăm ha đất đỏ đâu có dễ như dự kiến?

“Thuận buồm xuôi gió” cũng lỗ?

Sau chuyến khảo sát thực tế hai dự án trên ở Tây Nguyên, Tiến sĩ Sơn cho biết, đến nay dự án chẳng có gì mới so với những điều đã được cảnh báo từ 4 năm trước. Bùn đỏ - vấn đề được nhiều nhà khoa học quan tâm, vẫn được thải bằng công nghệ nghệ “ướt” rẻ tiền và nhiều rủi ro. Công nghệ lạc hậu thì ngày càng rõ, phân xưởng khí hóa than sử dụng công nghệ của những năm 1960, phải dùng than cục tốt của Hòn Gai loại 4A.

Về hiệu quả kinh tế của dự án Tân Rai, theo Tiến sĩ Sơn, dự án đã xong (nhưng chậm tiến độ gần 2 năm) điều đó có thể “nhẩm” được ra chậm tiến độ 1 năm, riêng lãi suất huy động vốn trong quá trình xây dựng đã làm tăng tổng mức đầu tư thêm gần 1.100 tỷ đồng. Khi đi vào hoạt động, giả sử trường hợp lý tưởng: tổng vốn đầu tư đã được điều chỉnh của Tân Rai chỉ dừng lại ở mức 15.600 tỷ đồng, lãi suất huy động vốn tạm tính 7%/năm, thời gian huy động vốn là 10 năm, trả vào cuối kỳ, riêng chi phí hoàn trả vốn đầu tư (cả gốc và lãi) đã lên tới 2.220 tỷ đồng/năm.

Nếu giá nhôm kim loại trên thế giới năm 2013 sẽ đạt mức 2.300USD/tấn, thì giá xuất khẩu alumina của Vinacomin ở ven biển tối đa khoảng 345USD/tấn. Như vậy, nếu tính chi phí tiêu thụ (vận chuyển, bốc-dỡ, hao hụt) khoảng 25 USD/tấn và thuế xuất khẩu theo qui định là 20%, theo Tiến sĩ Sơn mỗi tấn alumina sẽ lỗ khoảng 124 USD, Vinacomin lỗ 74,4 triệu USD/năm. Trong trường hợp “thuận buồm xuôi gió” nhất (được miễn cả thuế xuất khẩu - ngân sách tạm thời), mỗi tấn alumina sẽ lỗ ít nhất 55 USD, mỗi năm Vinacomin lỗ ít nhất 33 triệu USD.

Gánh nặng kinh tế

Tiến sĩ Sơn cho rằng, dự án gây nguy hại cho sinh thái, nhưng bây giờ chưa thể hiện. Còn đối với Vinacomin, nếu cứ quyết tâm để thử nghiệm đến cùng thì bôxít sẽ trở thành gánh nặng kinh tế đối với cả ngành công nghiệp than ở Quảng Ninh. Khoảng 99,36% lợi nhuận thu được để Vinacomin đầu tư vào các dự án kinh doanh đa ngành (trong đó có các dự án bôxít-alumina) có nguồn gốc từ ngành than. Nếu ngành than bị mất vốn đã đầu tư vào bôxít và trong tương lai vẫn phải tiếp tục “gánh” lỗ cho bôxít (74,4 triệu USD/năm như phân tích ở trên).

“Tôi thấy buồn vì những cảnh báo của các nhà khoa học cách đây 3-4 năm đang dần đúng. Thực lòng mà nói, thâm tâm tôi cũng phải mong cho việc thử nghiệm thành công. Nhưng rất tiếc, việc thử nghiệm đến nay đã cho thấy rõ kết quả ban đầu là: chậm tiến độ, vốn đầu tư tăng, và chủ đầu tư ngày càng đuối”, Tiến sĩ Sơn cho hay.

                                                  Đã từng cúng trâu khi dân nhường đất, sao các Yang không phù hộ? 

Trước hàng loạt vấn đề, Tiến sĩ Sơn mong muốn Vinacomin 2 điều, thứ nhất, dũng cảm xin Chính phủ cho dừng dự án Nhân Cơ, chờ thử nghiệm Tân Rai “trót lọt”. Nếu có dự án Tân Rai hiệu quả mới triển khai tiếp Nhân Cơ. Thứ hai, hãy tập trung nguồn lực (vốn, thời gian, cán bộ) để phát triển ngành than ở Quảng Ninh.

“Trong tình cảnh của Vinacomin bây giờ, tiết kiệm được một đồng, giảm tổn thất được một đồng cũng quý (dừng Nhân Cơ cũng tiết kiệm được vài trăm triệu đôla). Còn trong tình cảnh chung không có alumina thì Tây Nguyên vẫn phát triển được, còn thiếu than thì cả nền kinh tế sẽ gay go”, Tiến sĩ Sơn quan ngại.

Quang Phong

[...]
Xem tiếp

Lễ cúng bến nước Ê Đê

Được viết bởi : Admin | Ngày 2014-06-04

Lâu lắm rồi, không biết là đã qua bao nhiêu mùa nắng vàng, mùa gió lộng chao chác về trên cao nguyên đất đỏ,  người buôn K. không làm lễ cúng bến nước. Người già trong buôn thi thoảng ngồi bên nhau rít tẩu thuốc khói che mờ cả khuôn mặt, là lúc nhớ về những ngày xa xưa ấy, khi mà  cần làm việc gì cũng phải báo tin, phải cầu xin, các yang thuận cho mới được. Làm xong, việc được tốt, phải có lễ tạ ơn, vi phạm điều gì với thần linh hay buôn sang đều phải làm lễ tạ tội…

Hồi đó, người Ê đê có nhiều lắm những lễ phải cúng trong một vòng đời người, hay theo mùa rẫy của một năm. Bên cạnh những lễ cúng  từng gia đình, thì lễ cúng bến nước là một trong những lễ nghi lớn nhất, vui nhất của cả cộng đồng, thường tổ chức vào dịp tiễn năm cũ đi hoặc đón năm mới sang.

Vì sao mà lâu nay không cúng bến nước ư? Úi chà, nhiều nguyên do lắm! Nào là bây giờ đất đai trồng cà phê hết, lúa rẫy không còn, cả buôn chỉ loe hoe vài sào lúa nước chẳng đủ ăn. Làm sao có hột cơm thơm, sạch như lúa rẫy mình ngày xưa mà mời các yang? ( lúa đó phải do bà chủ nhà tự tay gieo hạt, suốt về, giã thành hột gạo trắng, nấu ra chén cơm, mới được dâng cúng đó). Nào là nước máy của thành phố Buôn Ma Thuột về tận trung tâm xã, lại nhà nào cũng có giếng , đâu cần mang trái bầu ra bến gùi nước nữa. Con suối hồi nào đầy nước ngày đêm róc rách kể chuyện xưa chuyện nay, bị dân buôn ngó lơ, đâm buồn, mạch trốn đâu trong tít sâu, cạn khô dần, biến thành một con lạch nhỏ xíu. Chỉ mùa mưa mới có nước cho bà con đi rẫy về tạm gột rửa chân tay sạch đất rừng hay bùn ruộng lúa nước. Phải kể thêm cả chuyện người trong buôn đa phần đã chuyển sang tín ngưỡng khác, đâu còn tin các Yang nữa mà cúng.

Sao năm nay lại cúng ư? Phường muốn nhắc nhở bà con mình gìn giữ truyền thống ông bà ta xưa, nên giúp buôn sang sửa lại bến nước cũ. Người ta cho thợ tới xây bờ tường, tráng  xi măng nơi đứng tắm giặt. May mà nơi bến nước vẫn còn vài cây cổ thụ già lụ khụ đứng canh đó , nên mạch nguồn ẩn nấp tít đâu trong lòng đất vẫn chưa cạn, gắn sâu bốn chiếc ống nhựa vô là dòng nước trong veo lại rong róc chảy. Mấy người già, được sự ủng hộ của cán bộ trong buôn nữa, đề nghị cúng bến nước mới sửa, cho tiếng ching bay vang trong gió, làm ấm cái nắng vàng và thêm vui  bà con trong buôn làng.  Lâu rồi, buôn K. mình cũng không có lúc nào tông ching.

                                                                        Đoàn rước nước chờ đợi

Từ sáng sớm, mấy đứa con gái lớn nhỏ được phân công theo già làng rước lễ ra bến nước, đã ríu rít rủ nhau mặc m’iêng, áo thổ cẩm ra nhà cộng đồng chờ sẵn ( ờ mà tụi nhỏ lớn tận mười mấy mùa cà phê cũng đã bao giờ được biết một lễ cúng truyền thống nào đâu, sao chúng nó không náo nức cơ chứ). Mấy người đàn ông được các già làng gọi tới chia việc từ vài ba ngày trước, cũng đã lo chu tất củi lửa và việc thịt con heo làm lễ vật cúng rồi. Vài chị em lơn lớn tuổi, rảo chân qua vườn các nhà tìm cho ra những trái cà đắng cuối mùa, mót mét trong đám tre khắp quanh buôn ít mụt măng còn sót lại, để làm mấy món truyền thống của người Ê đê mình thủa nào, đãi đằng khách xa, khách gần. Lâu lâu mới lại có dịp được khoe tài làm những món ăn ngày lễ như vêch,cà đắng nấu măng, thịt heo bằm bóp huyết um lá chuối… chị nào cũng thích, chân vấp chân, tay níu tay, miệng cười tới mang tai. Chứ sao, bây giờ cà đắng, ớt hiểm lẫn rau rừng của mình người ta kêu bằng “đặc sản” , lên bàn các đại gia sành điệu tại mọi quán nhậu khắp thành phố rồi còn gi nữa.

Việc chuẩn bị đã xong. Thày cúng chậm rãi khoác lên mình chiếc áo hoa đỏ, chít lên đầu chiếc khăn đồng màu và cũng chậm rãi đặt từng bước chân trần lên con đường trải dầu bắt đầu nóng lên vì cái nắng, đi ra nhà cộng đồng ( Pô riêu Yang Aê Lim, theo cách tính của người buôn cũ, thì năm nay đã xấp xỉ 90 mùa rẫy.Ông vẫn còn minh mẫn, nhớ hết tên các vị thần linh, những bài cúng phải đọc lên để cầu xin. Giọng ông khàn đi vì tuổi tác mà vẫn giữ được độ vang sang sảng như tiếng chiếc ching khơk. Nhưng cũng là người cuối cùng rồi, nếu một mai ông đi theo về bến nước ông bà, thì mấy buôn quanh đây sẽ chẳng còn ai để kêu cầu, thông tin tới các vị yang linh thiêng nữa đâu).

Tại nhà cộng đồng,hai chàng trai phụ lễ ( các già làng lựa chọn trong số thanh niên được coi là ngoan ngoãn, không có tham gia chuyện hư hỏng gì như bọn trai mới lớn học đòi bây giờ) áo hoa tím, khăn vấn đầu cũng vải hoa tím ( khác màu với áo thầy cúng) mỗi người một chiếc bầu nứơc với thanh kiếm dắt bên hông, cùng đám con gái đã háo hức chờ sẵn. Bài ching Ngăn dồn dập vang lên. Chao ôi, lâu lắm rồi buôn sang mới lại có tiếng ching sầm sập, sầm sập ấy cất lên. Này gió, bay đi nhé, mang tiếng ching này tới chín tầng cao tít mây xanh, xuống thăm thẳm sâu bảy tầng đất mời các yang atâo mau về uống rượu; nhanh nhanh tới gọi người buôn Đung, buôn Bông rảo bước chân… rằng buôn K. đang có lễ cúng bến nước đấy.

Mở đầu  bao giờ cũng là lễ cúng bhat atâo, thông báo và mời các linh hồn tổ tiên, những người cao vọng trong buôn đã khuất, về chứng kiến lòng thành kính của cộng đồng hôm nay.

                                                                       Lễ bhat atâo

 Mâm cúng được mang tới, con gà, dĩa trầu cau, bầu đựng rượu, chén huyết, chén rượu & một chiếc tẩu thuốc. Khấn mời cho đủ hết các yang atâo để  báo tin và xin phép xong, thày cúng đổ rượu lên dĩa trầu cau cho chảy xuống vách gỗ. Ching knă  đổi nhịp, mời già làng, con cái chủ buôn cũ , cả lãnh đạo chính quyền địa phương nữa, lần lượt cầm cần ở ché rượu đầu tiên. Thày cúng uống xong, ra hiệu cho hai chàng phụ lễ cùng xuống cầu thang. Họ đi đầu, đoàn con gái & các bà mẹ mang gùi cùng ra bến nước. Những chiếc bầu nước đen bóng gõ vào nhau kêu lóc cóc, lóc cóc theo từng bước chân líu ríu trong tấm váy thổ cẩm . Em sơn nữ hôm nay đẹp hẳn lên với nụ cười hơi ngượng ngùng một chút, hãnh diện một chút trước ánh mắt đám trai làng.

                                                                                  Cúng nơi bến nước

Ai đó nhanh chóng đặt trước ống nước ở chính giữa một bầu rượu đã hòa huyết heo,  chiếc đĩa đựng đầy đủ mỗi thứ một ít thịt, nội tạng trên mình heo  & chén mtih . Thày cúng rót rượu ra chén đồng, khấn tạ ơn các thần linh năm qua đã phù trợ, xin cho năm mới bến lại đầy nước, buôn sang an bình không phải chịu bão lũ, ốm đau, dịch bệnh, mưa thuận gió hòa , cho cà phê trĩu cành, hạt lúa nặng bông, hoa cỏ trong buôn đều tươi tốt . Rằng “ Hỡi các thần linh ở bốn phương Đông, Tây, Nam, Bắc, thần đất, thần nước . Hôm nay chúng tôi cúng bến nước, xin các Yang bảo vệ sức khoẻ cho buôn sang,xin cho  nước luôn luôn chảy trong, chảy suốt, chảy sạch. Xin tổ tiên, các vị thần  phù hộ buôn làng đoàn kết, con cháu thảo hiền… buôn sang  xin hứa sẽ giữ gìn bến nước sạch sẽ, bảo vệ  nguồn nước” ( ông cũng không quên lời cảm ơn chính quyền đã sang sửa bến nước cho buôn ). Đổ chén rượu huyết xuống các vòi nước. Xong, ông mời hai chàng phụ lễ lấy nước vô bầu mang về cúng tại nhà. Đến lượt đám đàn bà con gái chia nhau hai người một ống nước, rửa sạch bầu rồi cũng lấy đầy nước.Thày cúng & hai phụ lễ đi trước, đoàn người rước nước về buôn vừa thành kính, vừa hân hoan.Xưa, những người rước nước sẽ tỏa ra khắp buôn, tưới từng giọt nước trong bầu lên cầu thang của mọi gia đình. Còn nơi đầu thang nhà dài cộng đồng, người đại diện cho chủ bến nước xưa cùng buôn trưởng đã đứng đón thày cúng & mời cả đoàn lên nhà. Nam ngồi ngoài, phụ nữ & con nít ngồi phía trong. Những chiếc bầu nước lấy từ bến nước về, sẽ dùng cho ché rượu thứ hai.

Ching knă dồn dập nổi lên báo cho mọi người gần xa biết lễ cúng bến nước chính thức bắt đầu. Mâm lễ vật hiến sinh được mang tới,  gồm chiếc đầu, một nửa con heo, một tô thịt chín không thiếu bất cứ thứ gì trên mình con vật, chiếc bầu & chén đồng đựng rượu. Thịt  đã được thui chín,thơm lừng cả gian nhà dài đông nghẹt người.Trong tiếng ching Knă chấp chới bay bay , thày cúng ngân nga khấn gọi mời các vị Yang ea, Yang sang, Yang êlân, Yang cây gạo cổ thụ đầu buôn…  về chứng giám cho lòng thành của buôn làng tạ ơn năm cũ đã phù hộ và cầu một năm mới làm ăn phát đạt, yên ổn. “ Lời ta cầu xin được các yang nhận, điều ta  mong xin được các Yang ưng”…Lẽ ra lúc này còn phải có mấy em gái uốn những cánh tay tròn trịa dịu mềm múa điệu Grứ phiơrPah kngan rông Yang  nữa ( có lẽ mấy phụ nữ lớn tuổi trong buôn lâu quá không cúng bến nước, đã quên vũ điệu này rồi chăng?) rồi thày cúng mới mời 3 người chủ chốt của buôn là già làng, đại diện dòng họ chủ bến nước khi xưa và khoa buôn, theo thứ tự già trẻ cầm cần rượu trước, sau đó mọi người lần lượt n’năm mrinh

Đấy, hai lá trầu một sấp một ngửa cho biết các vị Yang linh thiêng đã nhận lời khẩn cầu của thày cúng rồi.

                                                                                 Mời đại diện buôn uống rượu

Tiếng ching knă rộn ràng chuyển nhịp, níu chân mời khách gần khách xa và người đại diện các dòng họ trong buôn cùng về nhà  họ hàng Aê Răk ăn bữa cơm cộng cảm. Chiếc đầu heo sẽ là phần trả công cho thày cúng.Còn việc chia sẻ mỗi gia đình một rẻo thịt đã được các yang ban phúc, cũng sẽ có người chăm lo để không ai bị thiếu, theo đúng tục lệ của mình.

Nắng đã cao quá ngọn đa cổ thụ nơi bến nước.Mùa mới bắt đầu bằng sự chúc phúc và ưng thuận của các vị thần linh, mang  niềm tin về  một năm bình an và tốt đẹp cho mọi gia đình trong buôn sang. Tín ngưỡng nào thì cũng vậy thôi, miễn trong tâm trí mình có sự tin tưởng, là chắc chắn sẽ đạt những điều ước muốn. Người miền xuôi chẳng có câu thành ngữ “ có thờ có thiêng, có kiêng có lành” đó sao? Cho dù là khó lắm giữa tập tục ông bà mình ngày xa xưa, với cuộc sống hiện đại hôm nay, thì  hãy cố chắt lọc lấy những gì thuộc về văn hóa của riêng tộc người mình mà gìn giữ.

Tắt, tắt, tắt…tiếng ching đổ hồi kết thúc. Cứ như là âm thanh vang động và nhịp điệu náo nức của ching Knă chưa bao giờ rời xa buôn sang mình vậy. Ơ Yang ! Mong là như thế.

 

[...]
Xem tiếp