Linh Nga Niê Kdăm
taytrung 4 tay trung quangcao1.gif Tây trung 1
1 2 3 4

Về Tây Nguyên

Được viết bởi : Admin | Ngày 2014-24-04

Tóm tắt ý phát biểu của nhà văn Nguyên Ngọc

Tại Cà phê thứ Bảy, 22-3-2014

- Ngày trước, Tây Nguyên có khoảng 12 dân tộc bản địa, ngày nay người Tây Nguyên thực thụ chỉ chiếm 20%, còn lại 80% là dân tộc khác. Trong đó ở Đak Lak, người Tày mới đến lại đông hơn người Êđê.

- Với dân tộc Tây Nguyên, văn hóa làng mạnh hơn văn hóa tộc người. Cho nên khi môi trường văn hóa làng bị phá vỡ, các dân tộc Tây Nguyên rất dễ đánh mất văn hóa dân tộc.

- Khác với đa số dân tộc thiểu số ở các tỉnh phía Bắc, người Tây Nguyên không mặc áo dân tộc nữa. Có thể người Kinh lên sống Tây Nguyên quá nhiều chăng?

- Nhà dân tộc học Từ Chi cho rằng: “Dân Việt nhạt biển, xa rừng”. Người Việt nhạt biển thì rõ rồi, thế nhưng với rừng, ta thường coi rừng như là tài nguyên để khai thác, trong khi dân Tây Nguyên ngược lại, rừng gắn chặt với đời sống và văn hóa họ.

 

[...]
Xem tiếp

Trò chuyện với VTC 10

Được viết bởi : Admin | Ngày 2014-22-04
  1.    Cô có rất nhiều công trình nghiên cứu văn hóa, viết báo viết truyện và còn cả sáng tác và hát nhạc Tây Nguyên. Không biết  phải gọi cô bằng danh xưng gì cho trọn vẹn?

             Người xưa dạy “ một nghề cho chín, hơn chín mười nghề”. Tôi hơi mắc cỡ khi  ham mê nhiều thứ nên tham gia làm nhiều việc như thế. Nhưng nghề chính được đào tạo có bài bản của tôi là âm nhạc. Nghề yêu thích nhất lại là việc sưu tầm, nghiên cứu văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số Tây Nguyên . Gọi là nhạc sỹ hoặc là nhà nghiên cứu Văn hóa Tây Nguyên  đều được . Danh xưng đâu phải là điều quan trọng? Cái chính là công việc mình làm có kết quả gì không chứ.

2.     Đã từng bước ra ngoài và tiếp thu nhiều dòng chảy văn minh văn hóa. Nhưng cuối cùng Tây Nguyên vẫn là nơi cô lựa chọn để gắn bó. Vùng đất này có điều gì thu hút cô đến thế?

             Điều này rất đơn giản. Với đặc trưng văn minh nương rẫy độc đáo riêng có, Tây Nguyên khiến nhiều người yêu mến và gắn bó lâu dài với vùng đất này. Là người con của Tây Nguyên, tất nhiên tôi phải yêu quý quê hương mình chứ. Bạn nói đúng. Tôi đã từng đi Indonesi, Malaysia, Philipin, Singapor, Miến Điện… chỉ để tìm và so sánh với văn hóa các tộc người nhóm ngôn ngữ Nam đảo ở Tây Nguyên. Tìm hiểu văn hóa Lào, Thái Lan, Campuchia có gì tương đồng với nhóm tộc người Nam Á ( Môn –Khơmer ) của mình không? Rồi cũng tới Châu Âu để kiểm chứng những gì mình được học,được đọc qua những Glinka, Traicoski, Andecxen, Grim, Leptonxtoi…Những gì tiếp thu được từ tri thức của thế giới và của Việt Nam, chỉ giúp tôi soi sáng và hiểu rõ hơn những giá trị quý báu trong văn hóa truyền thống của quê hương Tây Nguyên chúng tôi,chứ không thể khiến tôi từ bỏ hoặc coi thường “ nó” được. 

3.     Từ trong những công trình nghiên cứu, những truyện cô viết về đất và con  người Tây Nguyên thấy rất rõ một tình yêu của cô dành cho xứ sở đại ngàn. Tình yêu đó đã được hình thành như thế nào?

             Cũng lại rất đơn giản nữa. Tôi được học và thuộc nhóm những người đầu tiên làm công tác sưu tầm văn hóa truyền thống ở Đăk lăk từ năm 1982. Sau đó,  lại may mắn được về công tác 5 năm tại Cơ quan thường trú Đài TNVN khu vực Tây Nguyên. Nhiệm vụ và địa bàn hoạt động khiến tôi có nhiều dịp đi khắp vùng ( có lẽ trên bản đồ địa danh Tây Nguyên thì chỉ còn sót vài huyện của cả 5 tỉnh tôi chưa đặt chân tới thôi. Khu vực miền núi Trường Sơn  cũng được du hành tới không ít). Nền văn minh nương rẫy hồn nhiên độc đáo từng được chứng kiến và hòa mình trong đó khiến tôi đi từ ngỡ ngàng tới khâm phục rồi mê mẩn. Càng lâu dài, càng hiểu sâu sắc,  càng có cảm giác trân trọng và ngưỡng mộ. Bên cạnh đó, tôi có một người cha không chỉ là một nhân cách chính trị, mà còn là một nhà văn hóa, luôn hỏi han, đồng cảm cùng nỗi đam mê và tình yêu của tôi. Bạn hỏi bắt đầu hình thành thế nào, thì thế đấy !

4.     Có lẽ cô cũng đã chứng kiến nhiều sự đổi thay của vùng đất này. Vậy sự đổi thay lớn nhất của Tây Nguyên là gì? (Cái được cái mất? Cái tích cực cái tiêu cực?)

          Có quá nhiều sự đổi thay ở Tây Nguyên để có thể nói hết ra đây được. nhưng theo tôi, có ba điều hệ trọng. Trước tiên là sự đổi thay về kinh tế. Ào ạt chuyển phắt từ kinh tế tự cung tự cấp sang kinh tế thị trường và thay đổi phương thức  sản xuất từ rẫy nương sang cây công nghiệp, không có bước đệm, khiến cho người Tây Nguyên vốn quen ung dung tự tại hồn nhiên giữa đất rộng trời cao, làm bao nhiêu xử dụng bấy nhiêu, bỗng bị choáng ngợp. Cho đến thế kỷ XXI này vẫn chưa theo kịp.

             Thứ hai là sự chuyển đổi tín ngưỡng. Con người ai cũng cần một chỗ nương tựa cho tâm linh. Người Tây Nguyên tìm thấy Chúa Jesu, Jehova thay cho vô số các vị Yang truyền thống cũng là điều đương nhiên, phù hợp với tiến trình phát triển tâm lý. Nhưng sự chuyển đổi này kéo theo một hệ lụy lớn hơn là sự biến mất ngày càng sâu, càng rộng của nền văn minh nương rẫy truyền thống độc đáo, vốn phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống tín ngưỡng Vạn vật hữu linh trước đây.  

             Thứ ba là sự hội nhập với văn hóa thế giới và văn hóa các cộng đồng vùng miền  khác , khiến cho đời sống vật chất và tinh thần cư dân bản địa thay đổi theo cả hai chiều hướng tích cực và tiêu cực một cách chóng mặt. Tây Nguyên dường như không còn là chính mình nữa,ngày càng bị pha loãng đi, mờ nhạt đi những gì là của riêng mình để hòa nhập vào một thế giới phẳng.

             Đời sống có thể khá lên, nhưng văn hóa truyền thống thì khó mà còn chỗ đứng trong cộng đồng các tộc người bản địa.  Đó là điều đau đớn nhất và có lẽ ngay cả chính người Tây Nguyên không phải ai cũng ý thức được.

5.               Nếu hỏi cô rằng,liệu mỗi người chúng ta sẽ làm được những gì để vẫn giữ được những cái gốc rễ của văn hóa đại ngàn? Câu trả lời của cô là…?

                                                             Văn hóa truyền thống chỉ thật sự tồn tại trong chính cộng đồng

Câu hỏi của bạn thật ra hơi khó trả lời. Như tôi đã nói, Tây Nguyên là nơi cuốn hút nhiều người : các nhà  khoa học, những người yêu âm nhạc, khách du lịch trong và ngoài nước, doanh nhân, người nghèo đi tìm đất sống, thậm chí kể cả…xã hội đen…Không thể nào đòi hỏi mỗi một người đều có ý thức, có nghĩa vụ phải giữ gìn văn hóa cội nguồn của Tây Nguyên . Nhưng nếu hỏi bất cứ ai trong số những người đến với Tây Nguyên tôi vừa kể trên, họ cũng sẽ nói “ ồ, phải gìn giữ chứ, rất đáng quý…”. Chỉ có một điều từ bao lâu nay, người ta chưa bao giờ hỏi một cách thật sự , chính những chủ nhân của Di Sản Văn Hóa đó, rằng “ Phải làm thế nào? Giữ lấy những gì của chính mình?” . Nhà nước phân bổ rất nhiều từ nguồn ngân sách để giúp tây Nguyên gìn giữ, bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống, nhưng làm theo kiểu chỉ, thậm chí là hướng dẫn bà con “phải làm thế này” nhé.Kể cả làm hộ, hoặc đạo diễn (có tác giả) cả những lễ nghi theo phong tục tập quán….(?)  Theo tôi, cách làm tốt nhất là hãy hỏi bà con! Hãy nghe bà con nói chính ý thức của họ, nguyện vọng của họ! Kể cả tri thức bản địa của họ! Tôi cũng không thể trả lời thay được ! Bởi văn hóa truyền thống của bất kỳ một tộc người nào, kể cả người Việt nhé, là sự sáng tạọ, là thói quen, tập quán của một nhóm cư dân nào đó, chỉ thật sự nảy sinh và tồn tại ngay từ trong đời sống của chính cộng đồng ấy mà thôi.

Cám ơn . 

 

[...]
Xem tiếp

Bô Xít Tây Nguyên càng làm càng lỗ

Được viết bởi : Admin | Ngày 2014-15-04

“Cảnh báo của các nhà khoa học về dự án Bôxít ở Tây Nguyên đang dần đúng. Dự án vẫn được thải bằng công nghệ rẻ tiền, nhiều rủi ro... Nếu làm đến cùng thì bôxít sẽ trở thành gánh nặng kinh tế!”.

Đó là khẳng định của Tiến sĩ Nguyễn Thành Sơn, Giám đốc Ban quản lý các dự án than đồng bằng sông Hồng thuộc Tập đoàn Công nghiệp than - khoáng sản Việt Nam (Vinacomin) về việc thử nghiệm 2 dự án Bôxít Tân Rai và Nhân Cơ. Tiến sĩ Sơn kiến nghị lãnh đạo Vinacomin xin Chính phủ cho dừng ngay dự án Nhân Cơ, chờ khi nào Tân Rai có hiệu quả sẽ làm tiếp.

                                                     Hoàn thổ hàng trăm ha đất đỏ đâu có dễ như dự kiến?

“Thuận buồm xuôi gió” cũng lỗ?

Sau chuyến khảo sát thực tế hai dự án trên ở Tây Nguyên, Tiến sĩ Sơn cho biết, đến nay dự án chẳng có gì mới so với những điều đã được cảnh báo từ 4 năm trước. Bùn đỏ - vấn đề được nhiều nhà khoa học quan tâm, vẫn được thải bằng công nghệ nghệ “ướt” rẻ tiền và nhiều rủi ro. Công nghệ lạc hậu thì ngày càng rõ, phân xưởng khí hóa than sử dụng công nghệ của những năm 1960, phải dùng than cục tốt của Hòn Gai loại 4A.

Về hiệu quả kinh tế của dự án Tân Rai, theo Tiến sĩ Sơn, dự án đã xong (nhưng chậm tiến độ gần 2 năm) điều đó có thể “nhẩm” được ra chậm tiến độ 1 năm, riêng lãi suất huy động vốn trong quá trình xây dựng đã làm tăng tổng mức đầu tư thêm gần 1.100 tỷ đồng. Khi đi vào hoạt động, giả sử trường hợp lý tưởng: tổng vốn đầu tư đã được điều chỉnh của Tân Rai chỉ dừng lại ở mức 15.600 tỷ đồng, lãi suất huy động vốn tạm tính 7%/năm, thời gian huy động vốn là 10 năm, trả vào cuối kỳ, riêng chi phí hoàn trả vốn đầu tư (cả gốc và lãi) đã lên tới 2.220 tỷ đồng/năm.

Nếu giá nhôm kim loại trên thế giới năm 2013 sẽ đạt mức 2.300USD/tấn, thì giá xuất khẩu alumina của Vinacomin ở ven biển tối đa khoảng 345USD/tấn. Như vậy, nếu tính chi phí tiêu thụ (vận chuyển, bốc-dỡ, hao hụt) khoảng 25 USD/tấn và thuế xuất khẩu theo qui định là 20%, theo Tiến sĩ Sơn mỗi tấn alumina sẽ lỗ khoảng 124 USD, Vinacomin lỗ 74,4 triệu USD/năm. Trong trường hợp “thuận buồm xuôi gió” nhất (được miễn cả thuế xuất khẩu - ngân sách tạm thời), mỗi tấn alumina sẽ lỗ ít nhất 55 USD, mỗi năm Vinacomin lỗ ít nhất 33 triệu USD.

Gánh nặng kinh tế

Tiến sĩ Sơn cho rằng, dự án gây nguy hại cho sinh thái, nhưng bây giờ chưa thể hiện. Còn đối với Vinacomin, nếu cứ quyết tâm để thử nghiệm đến cùng thì bôxít sẽ trở thành gánh nặng kinh tế đối với cả ngành công nghiệp than ở Quảng Ninh. Khoảng 99,36% lợi nhuận thu được để Vinacomin đầu tư vào các dự án kinh doanh đa ngành (trong đó có các dự án bôxít-alumina) có nguồn gốc từ ngành than. Nếu ngành than bị mất vốn đã đầu tư vào bôxít và trong tương lai vẫn phải tiếp tục “gánh” lỗ cho bôxít (74,4 triệu USD/năm như phân tích ở trên).

“Tôi thấy buồn vì những cảnh báo của các nhà khoa học cách đây 3-4 năm đang dần đúng. Thực lòng mà nói, thâm tâm tôi cũng phải mong cho việc thử nghiệm thành công. Nhưng rất tiếc, việc thử nghiệm đến nay đã cho thấy rõ kết quả ban đầu là: chậm tiến độ, vốn đầu tư tăng, và chủ đầu tư ngày càng đuối”, Tiến sĩ Sơn cho hay.

                                                  Đã từng cúng trâu khi dân nhường đất, sao các Yang không phù hộ? 

Trước hàng loạt vấn đề, Tiến sĩ Sơn mong muốn Vinacomin 2 điều, thứ nhất, dũng cảm xin Chính phủ cho dừng dự án Nhân Cơ, chờ thử nghiệm Tân Rai “trót lọt”. Nếu có dự án Tân Rai hiệu quả mới triển khai tiếp Nhân Cơ. Thứ hai, hãy tập trung nguồn lực (vốn, thời gian, cán bộ) để phát triển ngành than ở Quảng Ninh.

“Trong tình cảnh của Vinacomin bây giờ, tiết kiệm được một đồng, giảm tổn thất được một đồng cũng quý (dừng Nhân Cơ cũng tiết kiệm được vài trăm triệu đôla). Còn trong tình cảnh chung không có alumina thì Tây Nguyên vẫn phát triển được, còn thiếu than thì cả nền kinh tế sẽ gay go”, Tiến sĩ Sơn quan ngại.

Quang Phong

[...]
Xem tiếp