Linh Nga Nie kdam

Linh nga niek dam

" Bơng Ka Tê"

Được cập nhật bởi Admin ngày 2017-29-10

                Đó là một câu trong lời khấn mở cửa bằng tiếng Chăm của cả sư trước Tháp Pô Klong Ji Rai ( Ninh Thuận), trước hàng ngàn người Chăm gương mặt thành kính mang đồ lễ về nguyện cầu vây xung quanh tháp. Tiếng Ê Đê bơng có nghĩa là ăn. Tôi hỏi người phụ nữ Chăm trong trang phục truyền thống đứng ngay sau lưng có phải  như vậy không? Bà ấy xác nhận là đúng. Có nghĩa là ngày hội Ka Tê cũng giống như ngày Tết Nguyên đán của người Việt , với từ dân giã là “ ăn tết”, và như người Ê Đê nói rằng “huă blăm- mnăm thŭn– ăn năm uống tháng” vậy đó.

                Ka tê sẽ diễn ra ở ba không gian : đền, tháp và gia đình. Hai ngày đầu mọi nhà đều đóng cửa . Ngày thứ nhất các bậc cao cả trong plei cùng đông đảo bà con khiêng võng kiệu lên rước y trang của Bà Chúa tại làng người Răk Glay ( tương truyền rằng khi loạn lạc binh đao xảy ra, người Chăm đã mang đồ của hoàng gia lên gửi cho em út là người Răk Glay. Nên  mỗi năm một lần vào dịp Ka Tê, lại lên rước về cúng. Sau mấy ngày, lại rước lên gửi). Chúng tôi đi một đoạn theo đoàn người trang phục lộng lẫy với áo dài trắng của các cả sư, áo nhung của những già làng, áo dài, váy, khăn choàng các màu, đủ cả vàng, đỏ, xanh, cam…nét mặt hồ hởi, rước võng kiệu lên nhận y trang ở plei Mu Tan Ranh của người Răk Glay, về đền bà chúa Klăn Pô Y Nư Nương Gằn tọa lạc tại  thôn Tân Đức. Đoàn người trôi đi trong tiếng hát nhạc và múa rộn ràng của hơn 400 thanh thiếu nữ trên sân vận động ngay cạnh đó để chào mừng. Ánh mắt lúng liếng, thân hình và cánh tay cầm quạt, hoặc đội nồi đất uyển chuyển, các em gái Chăm, Răk Glay làm say đắm lòng du khách và các nghệ sỹ nhiếp ảnh.

                                                             Chuẩn bị đón lễ

Ngôi đền trong plei Tân Đức là nơi người Chăm từng làm lễ rước hồn bà Chúa từ Tháp Bà Pô Na Ga ( Nha Trang) về thờ. Đền đã được trùng tu lại khang trang. Ông Lộ Minh Trung người trong ban đón rước cho biết : Tối nay cả plei sẽ tụ tập tại đền. Ai có nợ nần gì bà hôm nay phải cúng trả. Để sau đó cúng cầu an, mong cho một năm mới mưa thuận gió hòa, làm ăn may mắn. Đây cũng là dịp để gia đình xum họp. Ông chỉ cho tôi nhóm những người anh em Rak Glay theo từ trên núi về, ngồi quây quần cùng nhau trong đền, bên cạnh những chiếc giỏ đựng hoàng bào. Nghệ nhân Thiên Đại Dốc nói thêm : Nhạc dùng cho lễ sẽ có hai trống ghi năng, 1 trống paranưng và 2 chiếc ching có núm.

Y trang của Bà Chúa trong giỏ bên phải cả sư

Ngày thứ hai tất cả các plei ở gần ngôi tháp nào, sẽ cùng nhau mang lễ vật tới đó và đợi chờ giờ phút linh thiêng. Ninh Thuận, Bình Thuận là nơi cư trú tập trung của người Chăm, nên có nhiều đền tháp. Nhưng tháp chính ở Ninh Thuận, nơi con dân Chăm hội tụ trong ngày Bơng Ka Tê, chính là tháp Pô Klong Jirai. Hàng trăm mâm lễ của các gia đình, mâm nào cũng có đủ gà & trứng luộc, các loại trái cây, rượu, nước trà…( Thật thú vị khi bắt gặp các gương mặt già trẻ, lớn bé, gái trai , cha kiệu con trên cổ, mẹ cặp bé ngang hông, con gái nắm chặt tay con trai, thậm chí cả chú chó nhỏ cõng bạn khỉ trên lưng …ai cũng đẹp, cũng sang, nô nức đổ về mọi nẻo đường cheo leo lên tháp). Chật như nêm. Mồ hôi đổ ròng ròng. Chen nhau. Lẳng lặng nhích từng bước. Lên xuống.Năm nay Ninh Thuận còn đón nhận bằng Di sản văn hóa cấp quốc gia cho Lễ hội Ka tê và gốm Bàu Trúc, nên đông quan khách hơn mọi năm.

 Sau khi cả sư khấn xin mở cửa tháp, những người phụ nữ chủ gia đình sẽ mang trầu cau và rượu lên sân cúng trước tháp, nhờ các thày khấn tên gia đình mình ( để trả nợ hoặc cầu an).Rồi kiên nhẫn, thậm chí đến chiều tối, chờ đến lượt nhà mình được vào tháp. Những ngày này cả làng vắng ngắt ( chúng tôi vào làng gốm Bàu Trúc, làng dệt Mỹ Nghiệp đều chẳng gặp được ai).

Ngày thứ 3 là ngày của gia đình. Nhà nhà xum họp tại gia, phụ nữ tập trung ríu rít làm những món bánh và món ăn truyền thống, đàn ông hồ hởi thăm hỏi, trò chuyện cùng nhau trong tình cảm thân thiết. Người bạn vong niên của tôi, nhà nghiên cứu văn hóa Chăm Bố Xuân Hổ ở huyện Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận, con cháu ông gửi hẳn chương trình làm bánh, cúng tại gia mời chúng tôi tham dự. Tiếc rằng các nghệ sỹ nhiếp ảnh đam mê với lễ hội của làng gốm đón nhận bằng Di sản văn hóa cấp quốc gia, nên bỏ lỡ lời mời gọi thú vị này.

Hình thức thì thế, nhưng sự cảm nhận sâu sắc từ tâm hồn tôi, đó là tương tự như Tết Chô Thnăm Thmây cổ truyền của người Khơmer, người Chăm cũng có một vài ngày trong năm để cháu con xum họp. Trong những ngày đó, mọi nghi lễ, mọi tập quán tinh hoa nhất liên quan tới tâm linh của Chăm hay Khơmer đều được bộc lộ một cách hào hứng. Từ phong tục, trang phục truyền thống, nghệ thuật diễn xướng cho đến nghệ thuật ẩm thực…đều có dịp phô bày, cho chính đồng tộc mình, gia đình mình thưởng lãm. Tôi yêu điều ấy quá. Nhưng cũng lại trạnh lòng. Tây Nguyên mình có hẳn Di sản quốc tế về văn hóa ( chứ không chỉ là Di sản quốc gia nhé), từng mỗi năm có tới hàng chục không gian diễn xướng lễ hội độc đáo, vậy mà có ngày nào trong năm để những đứa con xa xứ tìm về dưới mái nhà sàn, trong vòng tay thương yêu của gia đình và buôn làng, như các bạn Chăm và Khơmer không? Sự mất mát ấy từ đâu mà ra? Làm cách nào để mình lại có những ngày vui vầy như thế người Tây Nguyên ơi?

Đề án Bảo tồn văn hóa các DTTS của thành phố Buôn ma Thuột có một ý tưởng do người dân tự đề xuất, rằng : một năm , ở mỗi buôn, sẽ có một ngày Hội dọn bến nước ( những buôn nào không còn bến nước thì dự cùng buôn bên cạnh), ngoài những ngày lễ của đoàn thể chính quyền, cả buôn, thậm chí là các buôn, sẽ cùng nhau tụ hội, dọn dẹp sạch sẽ bến nước, buôn làng , tấu ching và ăn bữa ăn cộng cảm , như người Sê Đăng làng Kon H’Ring ( Cư M’Gar) vẫn làm. Nếu được vậy, sẽ có một ngày cho cháu con xa trở về, buôn sang ta gặp nhau trong tình cảm đồng tộc ấm áp nhất. Buôn Ma Thuột ơi, thực hiện đi nhé. Cho tiếng ching knah lại vang lên tự chính các buôn làng. Cho Hội bến nước cũng được xum vầy đông vui như Bơng Ka Tê, Chô Thnăm Thmây ấy….

Hẹn năm sau mình lại đi bơng Ka Tê nhé bạn.

 

                                                                                                                                                                                                             Ninh Thuận mùa Ka Tê 2017

 

Bình luận

Tin tức & sự kiện