Linh Nga Nie kdam

Linh nga niek dam

Một số cây thuốc dân gian của người Rmam

Được cập nhật bởi Admin ngày 2017-31-08

Những cây thuốc dân gian truyền thống của người RMam

        Trước đây, cộng đồng dân tộc RMam sống biệt lập giữa rừng, nên không thể thiếu những bài thuốc dân gian được tìm từ trong rừng về để chữa bệnh khi có thành viên bị mắc bệnh hay ốm đau.

Nhà Yang của người Rmam

Người dân tộc Rmam có rất nhiều bài thuốc quí từ thảo mộc, mỗi cây thuốc có tác dụng chữa bệnh khác nhau.Kinh nghiệm chữa bệnh được những người già nắm giữ và được truyền lại đời này qua đời sau, cho nên những người nắm giữ kinh nghiệm chữa bệnh theo truyền thống dân gian thường là những người có uy tín, đạo đức và mẫu mực trong tất cả mối quan hệ : giữa những thành viên trong cộng đồng làng, giữa cộng đồng với Yang ( thần linh).

 Mặc dù có các thày cúng, thậm chí là thày phù thủy tham gia cầu xin các thế lực siêu nhiên trị bệnh, hoặc tha thứ cho những lỗi lầm bị trừng phạt thông qua việc bị ốm đau; nhưng sống giữa rừng, dựa vào rừng để tồn tại, nên việc tìm ra và sử dụng những cây thuốc của bà con các dân tộc thiểu số Tây Nguyên nói chung, người RMam nói riêng là điều tất yếu. Các cây thuốc dùng chữa bệnh, hầu hết có nguồn gốc từ rừng, hoặc mang từ rừng về thuần hóa trong trong vườn nhà. Trong đời sống tự cung tự cấp, chỉ từ kinh nghiệm dân gian truyền từ đời này sang đời khác, mà những người “ lang vườn” hiểu rõ và sử dụng các loại cây thuốc cho mọi thứ bệnh tật của thành viên cộng đồng. Nhiều nhất là những loại cây lá dùng chữa bệnh vặt của trẻ em, bệnh của người phụ nữ sau sinh đẻ…nặng hơn thì mời thày cúng.

Trước sự thay đổi nhanh chóng của xã hội, cuộc sống của người Rmam đã có những đổi thay đáng kể, đời sống vật chất ngày một nâng cao rõ rệt. Trường học, bệnh xá được đầu tư xây dựng, trẻ em được đi học đúng tuổi, ốm đau đã có trạm xá và bác sĩ chăm sóc sức khỏe…tuy nhiên dân tộc Rơ mam hiện nay vẫn còn giữ và sử dụng những bài thuốc, cây thuốc dân gian thảo mộc được tìm từ trong rừng.

Trong tiếng Rơ mam cây thuốc gọi là: Tơ hăm.

Thứ nhất và nổi tiếng vẫn là cây thuốc đỏ gọi là “Tơ ham bơr kông” được lấy về và trồng trước nhà rông thờ “ thần ngà voi”  (Rmam gọi là “Yang bluk”) đã được kể lại trong câu chuyện dân gian về “sự tích hòn đá và cây thuốc” nay vẫn được thờ tại nhà rông của làng.

Ngoài ra trong cộng đồng Rmam  vẫn thường hay sử dụng một số cây thuốc được tổ tiên để lại  và công năng sử dụng như:

TT

Tên gọi cây thuốc

 

Công dụng

1

Tơ hăm pơ jôl xuol

Dùng làm hương liệu, có mùi thơm, có thể dùng trong nấu ăn.

2

Tơ hăm hũi

Dùng trong các nghi thức cúng tế, xua đuổi tà ma

3

Tơ hăm gơ ră

 

Trị đau ốm, dùng được cho trẻ em, có vị đắng

4

Tơ hăm trong  lang

Dùng trị về đường ruột, chướng bụng, dùng được cả trẻ em và bà mẹ mang thai

5

Tơ hăm pơ jeh dei

Dùng bảo vệ giống lúa, cây lúa, nếu cất lúa vào kho thì họ treo trong kho lúa, nếu gieo giống họ trồng cây thuốc này trước sân chòi trên rẫy vì họ tin nó bảo vệ cây lúa trên rẫy cũng như hạt thóc trong kho, không bị chi, chuộtvà muôn thú  phá hoại..

06

Tơ hăm gõm

Trong cúng tế phân xử những người phạm phải luật tục của làng mà chối không nhận( nay đã thất truyền)

07

Tơ hăm gơnâm

Dùng để cứu những người không may bị trúng thuốc khác như Tơ hăm gõm( nay đã thất truyền)

       

 

Ngày nay, cuộc sống mới đã thay đổi nhận thức của bà con dân làng từ chổ dùng những cây thuốc dân gian truyền thống, sang  chữa bệnh mỗi khi ốm đau bệnh tật bằng những viên thuốc tây của bệnh viện, dẫn tới việc lưu giữ những cây thuốc, bài thuốc dân gian không còn được quan tâm và bị thất truyền hay lãng quên. Đã có những công trình nghiên cứu về sức khỏe của cộng đồng Rơ Mam và Brâu, hai trong số những cộng đồng ít dân nhất của Việt Nam, nhưng dường như việc nghiên cứu các bài thuốc và cây thuốc dân gian Tây Nguyên nói chung thì chưa hề có công trình nào ngoài cây sâm Ngok Linh. Thiết nghĩ đây cũng là tri thức dân gian cần được nghiên cứu để bảo lưu.

Ngoài ra những tác động do môi trường bị thay đổi như phá rừng trồng cây công nghiệp cao su, cà phê và một số tác nhân khác của sự phát triển xã hội ảnh hưởng trực tiếp đến không gian môi trường tồn tại của cây thuốc dân gian truyền thống. Phải chăng đây là điều tất yếu không thể tránh?

Siu Tâm ( Kon Tum)

Bình luận

Tin tức & sự kiện