Linh Nga Nie kdam

Linh nga niek dam

VTV 5 phỏng vấn

Được cập nhật bởi Admin ngày 2017-08-11

          Câu 1: Thưa bà! Trong thời đại hiện nay, ching chêng của người Êđê đã biến đổi như thế nào?

Wit la]:

Êlâo dih, djuê ana Êđê kno\ng hdi\p ho\ng ngă hma đui]. Ara\ anei, mnuih [uôn sang thâo pla leh du\m mta mnơ\ng sui hruê mlan, mse\ si: ksu, kphê, tiêu,…du\m klei ngă yang adiê, amâo lo\ đei dôk ôh, sơna\n klei tông ]i\ng ]har hluê du\m klei ngă yang anei kăn đei lo\ dôk lei. Kyua klei bi mlih, sơna\n ]ing ]har ăt mâo klei bi mlih hluê ana\n mơh.

(Trước kia, người Êđê chỉ làm lúa rẫy. Ngày nay, nguồn sống chủ yếu là các loại cây công nghiệp ngắn ngày hoặc dài ngày, như: mía, cao su, kphê, tiêu,…thì những lễ hội theo chu kỳ canh tác nương rẫy, bị mất dần đi, làm cho không gian để sử dụng cồng chiêng truyền thống dần biến mất. Chính sự thu hẹp ấy làm cho cồng chiêng phải biến đổi, hoặc là nó sẽ biến mất và không còn tồn tại nữa cùng với các nghi lễ truyền thống, các loại cây trồng truyền thống của người dân.) 

Câu 2: Thưa bà! Trong truyền thống văn hóa các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên nói chung, người Êđê nói riêng, thì khi nào họ diễn tấu ching chêng?

Wi\t la]:

Hlăm klei hdi\p mnuih [uôn sang, đưm êlâo dih adôk ktro\ êdi đa\o đing mâo lu yang adiê, sơna\n mâo lu êdi klei ngă yang adiê, đa kno\ng wăt đui], [ia\ dah đa mâo keli ngă yang pro\ng, truh kơ klei kdo\ mmui`- hlăp mbul. {ia\ dah, wăt amâo dah ngă yang hua\ blăm- mnăm thu\n, ăt mâo klei tông ]ing sơa\i. Kyua dah, ênai ]ing amra mtruh ho\ng yang adiê, hưn mthâo ho\ng mnuih [uôn sang klei mâo hlăm boh go\ êsei amâo dah hlăm [uôn sang.

(Trong vòng đời của những người thực hành tín ngưỡng đa thần có rất nhiều lễ cúng, có khi chỉ là lễ nhưng to hơn thì thành hội, nhưng dù là lễ hay hội thì vẫn phải gắn với tiếng ching char. Bởi vì ching là phương tiện để mà thông báo, giao lưu với thần linh, với cộng đồng, với con người, do đó lúc nào diễn tấu cồng chiêng đầu tiên đều để thông báo chuyện gì sắp diễn ra.)

Câu 3: Thưa bà! Việc đưa diễn tấu cồng chiêng thành một sản phẩm du lịch, bà thấy như thế nào?

Wi\t la]:

}ing ]har kri\ng Tây Nguyên mâo leh Unesco tu\ yap jing knhuah gru dhar kreh yuôm bhăn tar dlông ro\ng lăn. }i\ng ]har amâo djo\ hjăn pioh ba mtruh ho\ng yang adiê, atâo yang leh ana\n ho\ng mnuih [uôn sang đui] ôh. {ia\ dah, ara\ anei, truh 90% ( tpăn blŭ phần trăm) ênoh mnuih kmưn hlăm kri\ng Tây Nguyên hluê lu mta klei đa\o mkăn. Sơna\n, klei ba mtruh asăp ]ing ]har truh ho\ng yang adiê amâo lo\ dôk ôh. Kyua, ]ing ]har jing knhuah gru dhar kreh tar dlông ro\ng lăn, sơna\n brua\ kriê pioh, mđi\ mlar ]ing ]har jing brua\ ngă yuôm bhăn.

Kâo tu\ ư ba yua ]ing ]har tông- mdah kơ tuê ênguê nao dlăng, kyua dah anei jing knhuah gru dhar kreh jăk siam mơ\ng kri\ng lăn anei, sơna\n drei bi hưn mdah ho\ng tuê ênguê gơ\ thâo. Hluê kâo, si be\ drei hưn mdah pioh hlăm du\m gưl mdah klei tông ]i\ng ]har mâo mnuih nao dlăng. Brua\ ngă ana\n yuôm bhăn sơnăk, kyua dah klei dhar kreh grăp hruê mâo klei bi mlih n’nao. Hruê anei sơnei, hruê êdei mdê hi\n leh. Brua\ tông ]ing ]har mdah kơ tuê ênguê nao dlăng jing brua\ ngă yuôm bhăn êdimi ara\ anei.

(Cồng chiêng của Tây Nguyên là di sản văn hóa phi vật thể dại diện nhân loại, nó không chỉ là phương tiện để giao lưu, thông báo với các thần linh, với cộng đồng nữa. Bây giờ tới 90% dân số ở Tây Nguyên đã theo 1 tôn giáo khác. Vậy thì cái nhu cầu thứ nhất là giao lưu với thần linh không còn nữa. Nhưng nó lại là di sản của văn hóa tộc người, do đó việc bảo lưu, gìn giữ và phát huy nó là việc rất quan trọng và cần thiết.

Tôi tán thành với việc ching trở thành một phương tiện để phục vụ du lịch, vì đấy là một vẻ đẹp của văn hóa tộc người của vùng đất này, tại sao chúng ta không giới thiệu. Nhưng theo tôi, cách làm như thế nào, cách quảng bá như thế nào, để những lần tổ chức ấy có người xem, có khách thể có chủ thể giống như tinh thần của những lễ hội trình diễn cồng chiêng trước đây. Còn việc làm đó là quá tốt bởi vì văn hóa luôn biến đổi, văn hóa là sự sáng tạo của con người, là tâm hồn của con người, cho nên hôm nay nó như thế này, ngày mai có thể lại khác. Việc tổ chức diễn tấu cồng chiêng phục vụ cho du lịch là việc nên làm.)

 

 

 

 

Bình luận

Tin tức & sự kiện